5 - منابع رسمى فرانسوى
منابع رسمى فرانسوى عبارتاند از : اولا ، اسناد و مدارك وزارت امور خارجه ؛ ثانيا ، آرشيو ناسيونال ؛ ثالثا ، كتابخانهء ملى در پاريس .
مدارك و اسناد وزارت امور خارجه از همهجا بيشتر و پرارزشتر است و در مجلداتى تحت عنوان : امور خارجه ، ايران « 1 » يافت مىشود . در اين مجلات چند يادداشت ، اثر جان بيون دوكن سويل ، دربارهء مسايل تجارى ، مكاتباتى راجع به مأموريت فابر ، قضيه مارى پتى ، گزارشهاى ميشل و برادران گاردان و پادرى ، يادداشتهاى ژوزف آپى سليميان ، و نامههاى گوناگونى از مبلغان مذهبى فرانسوى در ايران مانند پير ديسودن رئيس هيئت يسوعى در تبريز ديده مىشود .
يادداشتهاى دوكن سويل از نقطهء نظر اقتصادى بسيار جالب است ، زيرا نه تنها راجع به فعاليتهاى تجارى و مقاصد فرانسه مطالبى در آنها نوشته شده است ، بلكه حاوى اطلاعات مفيدى دربارهء امور تجارى كمپانى انگليسى هند شرقى و كمپانى هلندى هند شرقى و فعاليتهاى ارامنه است . دوكن سويل يكى از بازرگانان مارسى بود و از تجارت در شرق مديترانه اطلاعات فراوانى داشت . وى از سال 1698 تا 1705 در ايران بود و در سال 1707 براى مدت كوتاهى به اين كشور بازگشت . عيب كار او اين بود كه نسبت به تجارت فرانسه با ايران نظر بسيار خوبى داشت . « 2 » اطلاعات تجارى او در وقت مأموريت محمد رضا بيگ به فرانسه مورد استفادهء دولت فرانسه قرار گرفت و همچنين در مذاكراتى كه منجر به انعقاد عهد نامهء 1715 با ايران شد نظريات او تأثير داشت . در سال 1749 هنوز در قيد حيات بود ، ولى در اين وقت خرف شده بود ، زيرا در همان سال يادداشتى در هشتاد و چهار صفحه براى استفادهء مون سينور دوروئى ، وزير كشور و دريادارى ، فرستاده و دارويى را توصيه كرده بود كه به عقيدهء خودش تمام بيمارىها را شفا مىبخشيد . « 3 »
در جلد ششم از مجلدات وزارت امور خارجه مىتوان خاطرات آنژدو گاردان را ديد كه طى مدتى از محاصرهء اصفهان نوشته شده است . متأسفانه وى بعد از اول ژوئيهء 1722 يادداشتهاى خود را ادامه نداد ولى همين مقدارى كه در دست است ، منبع ذى قيمتى محسوب مىشود .
خصوصا اين كه آن را با داگ رجيستر ، كمپانى هلندى هند شرقى ، مقايسه كنيم . « 4 » در جلد پنجم و هفتم تعدادى گزارش و نامه از آنژدو گاردان و برادرش فرانسوا ديده مىشود كه قابل توجه است .
در اينجا بىمناسبت نيست كه شرح مختصرى راجع به خانوادهء گاردان و روابط آن با شرق
هامش
( 1 )Affaires Etrangeres , Perse.
( 2 ) . - اواخر فصل سى و پنجم .
( 3 ) . بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، جلد هفتم ، ورقb206 .
( 4 ) . - ضميمهء 6 ، قسمت نهم .