برجسته است كه گويى اين شاهزاده زنده است . آورامف حالت مستى او را شرح مىدهد ( دقايقى كه آورامف بر جان خود بيمناك مىشد ) و همچنين مىنويسد كه اين شاهزاده در حال عادى از كفايت و عقل سليم بىبهره نبود .
آورامف ما را با اخلاق نادر نيز به خوبى آشنا مىكند و در كمال وضوح نشان مىدهد كه اختلاف ميان اين دو نفر تا چه اندازه بوده است . در حقيقت براى مردى چون طهماسب دشوار بود كه در برابر سردار بىرحم و با ارادهاى چون نادر مدتى مقاومت كند .
همچنين آورامف مىنويسد كه نادر در ژانويهء 1727 لاف مىزد كه تمام روسها را خواهد كشت ، در صورتى كه چند ماه بعد اين حقيقت را درك كرد كه شايد صلاح در آن باشد بگذارد روسها در گيلان باقى بمانند .
در خاتمهء اين شرح مختصر راجع به زاپيسكى آورامف ، مىتوان گفت كه خواندن اين اثر در فهم اوضاع آن زمان بسيار مؤثر است .
4 - ساير مراجع روسى
اطلاعات من از بايگانى روسيه از منابع دست دوم و دست سوم است . آثارى از سولويف و بوتكوف و همچنين آثار منتشر شدهء اخير ميكلو خوماكلاى و پ . ت . آروطونيان مورد استفادهء من بوده است . معالوصف از اين حقيقت تلخ آگاهم كه با وجود مراجعه به اين منابع نكات بسيارى ناگفته مانده است . مثلا باعث تأسف است كه نتوانستهام يكى از آثار سولويف را به دست آرم . « 1 »
يكى از اشخاصى كه نوشتههاى او حايز اهميت فراوان است ، فيودور ايوانويچ سويمونف مذكور است كه براى كشف سواحل و بنادر طبيعى درياى خزر زحمت بسيار كشيد و همچنين به طرق ديگر خدماتى به كشور خود انجام داد . در سال 1762 ، مولر در كتاب خود راجع به تاريخ روسيه ، جلد هفتم ، صفحات 155 - 530 ، خلاصهاى از يادداشتهاى روزانهء سويمونف و همچنين مطالبى دربارهء اكتشافات او در درياى خزر انتشار داد . سال بعد مولر متن روسى اثر فوق را انتشار داد .
سويمونف همچنين كتابى دربارهء تجارت در اراضى واقع در ماوراى درياى خزر نوشت كه در سال 1765 در سن پترزبورگ انتشار يافت .
كتاب بسيار مفيدى راجع به كتابهايى كه دربارهء پطر كبير نوشته شده است اثر ك . ر .
مينت اسلوف « 2 » است .
هامش
( 1 ) . نام اين اثرPetr veliki na Kaspiyskoe Moreاست .
( 2 ) .Mintslov، براى نام اين كتاب - فهرست مآخذ كتاب حاضر .