6 - ماركى دوبوناك
ژانلويى دوسونماركى دوبوناك در سال 1672 تولد يافت و در جوانى به خدمت نظام در آمد ، « 1 » ولى در اثر نفوذ عمويش ، فرانسوا دوبونرپو ، كه افسر نيروى دريايى و سياستمدار قابلى بود ، در سال 1696 وارد سياست شد . استعداد او براى مذاكرات مورد توجه واقع گرديد و قبل از آن كه به عنوان سفير در قسطنطنيه منصوب شود ، در چند منصبى كه داشت شايستگى بسيار از خود نشان داد . به قول شفر « 2 » ، هشت سالى كه در پاى تخت تركيه از سال 1717 تا 1724 گذرانيد ، درخشانترين دروهء خدمت او به شمار مىآيد . زن او ، كه دختر دوك دو بيرون بود ، يكى از دوستان مرى ورت لى منتاگو به شمار مىرفت .
سن سيمون در كتاب خود از دوبوناك تمجيد كرده و گفته است كه وى در اوايل شباب هر جا مذاكراتى به عمل مىآورد ، از خود هوش و لياقت و تجربه نشان مىداد . پس از آن كه دوبوناك سفارت خود را در اسپانيا به پايان رسانيد ، « شغل دشوار ولى پر سود سفارت در قسطنطنيه برايش در نظر گرفته شد كه هم سرمايه و هم پاداش او به شمار مىرفت . » « 3 » با وجود اين ، مطابق نوشتهء شفر ، دوبوناك در آغاز حاضر به پذيرفتن اين شغل نبود و در عوض مىخواست به برلين فرستاده شود . « 4 »
در فصل پانزدهم به اندازهء كافى از مهارت و كاردانى دوبوناك سخن به ميان آورديم و گفتيم كه نگذاشت بر سر تقسيم ايران ، ميان تركيه و روسيه جنگ درگيرد . از طرف ديگر ، براى درك مذاكرات مفصل و دشوار و پيچيدهاى كه منجر به انعقاد عهد نامهء تقسيم ايران ( 1724 ) گرديد لازم است كتاب او را مطالعه كنيم . شفر از اين كتاب بسيار تعريف كرده و زحمات سفير فرانسه را براى رفع اختلافات بين تركيه و روسيه ستوده است . « 5 »
تعريف شفر از كتاب دبوناك ، و همچنين تمجيد او از لياقت و كاردانى سفير در ضمن مذاكرات ، بسيار به جا و مناسب است ، ولى جنبهء اخلاقى عهدنامهء تقسيم ايران ميان تركيه و روسيه از نظر شفر دور افتاده است . « 6 » از طرف ديگر ، بايد گفت كه ملاحظات اخلاقى در چشم پطر كبير ارزشى نداشت ، زيرا به پاداش خدمتى كه دوبوناك انجام داده بود ، نشان سينت اندرو را به او اعطا كرد .
هامش
( 1 ) . براى شرح خدمات نظامى و ساير جزئيات زندگى او -Pinard . Chronologie historique - militaire , vo 1 . vIIl , pp . 112 - 13( 2 ) . - مقدمهاى كه شفر برMemoire Historique، اثر دوبوناك ، نوشته است .
( 3 ) . پاريس ، 30 / 1829 ، جلد چهاردهم ، ص 25 .
( 4 ) . شفر ، همان كتاب ، ص 20 .
( 5 ) . دوبوناك همچنين تعدادى يادداشت مهم ديگر در قسطنطنيه نوشت ، ولى از آنجا كه ربطى به امور ايران ندارد از آنها ذكرى نمىكنيم ؛ براى جزئيات - كتاب ماسونHistoire du Commerce Francais dans le Levant au XVIIIe Siecle , p . 254 n .( 6 ) . - اواخر فصل هفدهم .