فصل سى و ششم روابط فرانسه و ايران از 1708 تا 1715
اگر چه شاه سلطان حسين عهدنامهء 1708 را بىدرنگ تصويب كرد ، فرانسه مدتها علاقهاى نسبت به اين موضوع نشان نداد . علل آن از اين قرار بود : اولا ، مواد تجارى آن عهدنامه مورد قبول بازرگانان مارسى و رؤساى كمپانى فرانسوى هند شرقى نبود ؛ ثانيا ، فرانسه هنوز گرفتار جنگ جانشينى تخت و تاج اسپانيا بود ؛ ثالثا در نتيجهء اين جنگ ، روابط ميان فرانسه و ايران نه تنها به كندى صورت مىگرفت بلكه پر از خطر بود . بنابراين ، فرانسه تا سال 1711 نتوانست آن عهد نامه را تصويب كند .
ضمنا دولت فرانسه نه تنها در اعزام نمايندهء تجارى به ايران مسامحه كرد ، بلكه كالايى هم به آنجا نفرستاد . از طرف ديگر ، دشمنان فرانسه سخت مشغول فعاليت در ايران بودند ؛ به اين معنى كه دو كمپانى انگليسى و هلندى با بازرگانان ارمنى در اين كشور هم دست شدند و به شاه فشار آوردند كه امتيازاتى را كه به فرانسه داده است لغو كند . و در امور مذهبى هم الكساندر جاثليق اچميادزين كه قدرت زيادى داشت موفق شد فرامينى را كه ميشل به نفع مبلغان كاتوليك به دست آورده بود ملغى سازد . در برابر اين همه مخالفتها ، تنها كارى كه دولت فرانسه كرد اين بود كه اسقف بابل ، پيدودوسنت اولن ، را كه مقيم همدان بود به عنوان كنسول منصوب نمود و او نيز به علت كبر سن و بيمارى و فقر « 1 » نتوانست از همدان به پاى تخت برود ؛ گذشته از اين ، مدتها طول كشيد تا دولت ايران مقام او را به رسميت شناخت . « 2 »
خبر بدرفتارى با مبلغان كاتوليك در نتيجهء تحريكات جاثليق و تعصب مجتهدان و ملاهاى شيعى عاقبت به گوش پاپ و دولت فرانسه رسيد . و در نتيجه ، گراسيان دوگاليتسن ، اسقف
هامش
( 1 ) . وى نيز مانند اسقف آنقره در يازده سال پيش مدتها پولى از اروپا دريافت نداشته بود ، و بنابراين روزگار در مشقت مىگذرانيد .
( 2 )Carmelits in Persia , vo 1 . 1 , p . 539.