شدند . سپس عبد الله كپرولو به سوى شهر كوچك شبستر « 1 » در حوالى تبريز رفت و در همان حال قسمتى از قواى او شهر مرند را اشغال كرد .
عبد الله كپرولو بعد از دفع حملهء ديگر ايرانىها در شمال شهر ، در نقطهاى كه دويست و ده سال قبل از آن سلطان سليم اردو زده بود ، موضع گرفت . از آنجا كه در نتيجهء زلزله تقريبا تمام استحكامات شهر خراب شده بود ، مدافعان ايرانى به رهبرى مصطفى خان سخت كوشيدند كه مخصوصا در اطراف آرامگاه غازان خان در حوالى غربى شنب يا شام غازان سنگربندى كنند .
عبد الله كپرولو حمله را با قواى فراوان آغاز كرد . سربازانش تا داخل صفوف مدافعان در يكى از محلات شهر پيش رفتند ، ولى با چنان خشمى رانده شدند كه چهار هزار نفر از آنها تا آخرين سرباز به هلاكت رسيدند و باقى رو به هزيمت نهادند . با آن كه ايرانىها بعدا به جمعى از نيروهاى امدادى دشمن حمله كردند و كارى از پيش نبردند ، مع الوصف عبد الله كپرولو صلاح ندانست به حملهء ديگرى بپردازد . در حقيقت قواى او در نتيجهء تلفات اوليه چنان ضعيف شده بود كه به مجرد اين كه شنيد مدافعان قصد دارند شبيخون بزنند ، به محض اين كه شب در آمد ، آهسته عقب نشينى كرد و چادرها را با شمعهاى روشن بجاى گذاشت تا ايرانىها تصور كنند تركها هنوز در محل خود باقى هستند . چند ساعت بعد ، هنگامى كه ايرانىها حمله كردند ، اثرى از دشمن نيافتند . به اين ترتيب نخستين حملهء تركها به تبريز با شكست ننگينى خاتمه پذيرفت . « 2 »
عبد الله كپرولو بعد از انصراف از محاصرهء تبريز ( كه در سى ام سپتامبر 1724 روى داد ) به ناحيهء مجاور طسوج عقب نشينى كرد و سربازانش به نواحى گرم سير رفتند . بنابر نوشتهء ژوزف آپى سليميان ، تركها با مردم اين نواحى چنان به بدى رفتار كردند كه تبريزىها از شهر بيرون رفتند و ناگهان به دشمنان حمله بردند و آنها را تا خوى عقب راندند . « 3 » ولى منابع ديگر اين مطلب را كه به نظر اغراق مىآيد تأييد نمىكنند . در هر حال اقدام مردم تبريز بسيار دليرانه بود . استانيان در گزارشى كه راجع به عدم موفقيت تركها به لندن فرستاد ، مىنويسد :
هامش
( 1 ) . شبستر زادگاه عارف معروف شيخ سعد الدين محمود شبسترى مؤلف گلشن راز است .
( 2 ) . فن هامر ، جلد 14 ، صفحات 130 - 131 ؛ كلراك ، جلد 2 ، صفحات 162 - 163 . دو سرسو در تجديد نظرى كه در كتاب كروسينسكى به عمل آورده است ، به غلط اين شكست را نتيجهء فرمان دهى طهماسب مىداند . مطابق نوشتهء او ( ص 285 ) ، طهماسب ، پس از آن كه قواى زيادى شامل عدهاى از ارامنهء قپان فراهم آورد ، براى نجات تبريز شتافت و در جنگ سختى كه واقع شد تركها را شكست داد و بيست هزار تن از آنها را به خاك هلاك افكند . تا آنجا كه مىدانم ، طهماسب تمام اين مدت را در اردبيل گذرانيد . درست است كه وى براى نجات تبريز به تهيهء لشكر پرداخت ، ولى آن را براى مقابله با افغانها گسيل داشت ؛ براى اين موضوع - تفسير ميتفورد( Mitford )از كتاب كروسينسكى صفحات 155 - 156 .
( 3 ) . كلراك ، جلد دوم ، ص 164 ، همچنين - تاريخ ايران ، جلد دوم ، ص 23 ، تأليف سرجان ملكم .