فصل هجدهم ادامهء عمليات روسها در شمال ايران
چنان كه گفتيم ، « 1 » پطر كبير در طى لشكركشى خود به دربند هنوز به حواشى ايران دست نيافته بود و مىبايست براى انجام مقاصد خود به امور ديگرى بپردازد . نابود شدن كشتىهاى جنگى او در طوفان و خطر جنگ با تركيه تا مدتى مانع از آن شد كه وى به پيش روى خود از دربند به طرف جنوب ادامه دهد و گرجستان و ارمنستان ايران را از زير تسلط مسلمانان بيرون آورد . رفع نخستين مانع آسان بود ، ولى خطر جنگ با تركيه هنوز وجود داشت . معالوصف ، به نظر مىرسيد كه وى بدون تصادم با تركيه بتواند قسمتى از آرزوهايش را با تصرف شهر و بندر مهم باكو ( كه لنگرگاه مناسب و مطمئنى بود ) و همچنين با اشغال ايالات گيلان و مازندران و استر آباد عملى كند .
اتفاقا پطر قبل از آن كه از حاجى طرخان عازم شمال شود ، پيامى از حاكم گيلان دريافت داشت به اين مضمون كه عدهاى سرباز براى اشغال رشت مركز آن ايالت بفرستد ، زيرا افاغنه قصد تصرف آن را دارند .
با وجود آن كه هوا چندان مساعد نبود ، پطر نخواست چنين فرصت خوبى را از دست بدهد و به فرمان او ، سمنوف و ساير افسران روسى با ماتوى گرگوريف يوراينوف « 2 » و آندره سيمونوف كه هر دو اطلاعات زيادى راجع به گيلان داشتند مذاكره كردند و همچنين با يكى از تجار معتبر هندى به نام آمبورمان دربارهء تجارت ابريشم در آن ايالت مشورت نمودند . آمبورمان اظهار داشت كه قبل از شروع هرج و مرج در ايران صادرات ابريشم گيلان به تركيه و ساير كشورها ساليانه به پنج هزار عدل ( هر عدل به وزن 7 تا 9 پود ) بالغ مىشد . ارزش هر پود هفتاد تا نود روبل بود . « 3 »
هامش
( 1 ) . - اواخر فصل پانزدهم .
( 2 )Yevreinov.
( 3 ) . -Soimonov , « Tage - Buch » p . 267، در زمان شاردن ، نيم قرن قبل ، گيلان دو برابر اين مقدار ابريشم به