بست . براى آن كه ولاياتى كه به تركيه و روسيه داده شده هميشه در تصرف اين دو كشور بماند و ايران نوينى به وجود آيد و قوى شود ، بايد در رعايت اين عهدنامه دقت كرد تا آن كه صلح دايم تأمين شود .
سلطان ، بعد از تصويب عهد نامه توسط تزار ، آن را تصويب خواهد كرد . « 1 » وقتى نتايج اين عهدنامه و منافعى را كه حاصل دو كشور شد مورد مطالعه قرار مىدهيم ، مىبينيم كه :
الف - تقسيم ايران ميان تركيه و روسيه بدون توسل به جنگ عملى شد .
ب - در اثر اين عهد نامه اراضى ترك نشين به تركيه تعلق گرفت و در عصر درخشان احمد سوم و داماد ابراهيم دورهء جديدى آغاز شد .
پطر كبير هم نواحى ساحلى بحر خزر را كه سخت مورد علاقهء او بود به تصرف در آورد و بدين وسيله از رسيدن تركيه به دريا جلوگيرى كرد .
ج - قرار شد به طهماسب كمك كنند و او را شاه قانونى ايران بشناسند ، مشروط به آن كه وى به ميل خود سرزمينهايى را كه در مادهء اول ذكر شد به آنها واگذار كند .
د - فرانسه در حفظ صلح ميان روسيه و تركيه به مقصود عمدهء خود رسيد ، زيرا كشور اخير مىتوانست جلوى تجاوزات اتريش را بگيرد .
ه - اگر چه نفوذ و اعتبار فرانسه در اثر سياست زيركانه دوبوناك افزايش يافت ، ولى احتمال مىرفت كه عهد نامهء مذكور به روابط تجارى آن كشور با ايران صدمه بزند ( و ظاهرا دوبوناك از اين موضوع آگاه نبود ) . « 2 »
اگر چه اين معاهده از نظر روسيه و تركها مفيد بود ولى با در نظر گرفتن اوضاع ايران و رسوم بين الملل اثر خوبى نداشت . روسيه و تركيه مقاصد خود را دربارهء مملكت پريشان و بىدفاعى كه قسمت عمدهء آن در دست غاصب وحشى و بىرحمى بود عملى كرده بودند و آن عهدنامه فقط تجزيهء ايران را توسط تركيه و روسيه به صورت ظاهر قانونى معرفى نمود . مرزهايى كه در آن
هامش
( 1 ) . متن تركى و ترجمهء ايتاليايى آن به وسيله گيكا در بايگانى وزارت امور خارجهء فرانسه ، در بخش مربوط به تركيه ، جلد 66 ، اوراقb8 -a220 مضبوط است . تاريخ آنها 11 ژوئيه 1724 است . براى ترجمهء فرانسوى آن -Noradounghina , op . cit . vol . l , pp . 233 - 8ترجمهاى كه دو كوخ( De Koch ) Histoire abregee des Traites de Paix entre les Puissances de l Europe depuis la Paix de Westphalie ( brussels , 1838 ) , vol . lv , pp . 302 - 11 .از اين عهدنامه كرده است داراى نواقصى است ؛ اين ترجمه از روى متن آلمانى كتاب سرگرد گربر به عمل آمده است كه داراى عنوان ذيل است :Joumal Von der Commission Wegen der Grenzscheidung in Persien( 2 ) . از ماه مارس 1723 ، ابراهيم استانيان عقيده داشت كه ميانجىگيرى دوبوناك ميان روسيه و تركيه عاقبت به ضرر منافع كشور خود او تمام خواهد شد ، زيرا اگر روسيه تمام تجارت ابريشم ايران را به دست بگيرد ، تجارت فرانسه ، و همچنين تجارت انگليس ، زيان خواهد ديد . - گزارش استانيان ، مورخ 23 ر 12 مارس 1723 در 97State Papers، جلد 24 ، ورقb462 .