آن روز كشته مى شد شهيد بود . ( 1 )
ابن أبي الحديد گويد : وبيشتر دشمنان آن حضرت أهل بصره بودند كه از
طرفداران عثمان به شمار مى آمدند وكينه هاى جنگ جمل در دلهاشان نهفته
بود . آن حضرت كمتر با مردم مىجوشيد ودر دين خدا سخت گير بود وبا علم به
دين وپيروى حق از خشم ورضاى احدى باك نمى داشت . ( 2 )
8 - جرج جرداق گويد : شمار كساني كه از آن حضرت بريدند وبه معاوية
پيوستند به كثرت شمار كساني كه دنيا را تنها براي خود مى خواهند افزايش
مى يافت ، وسرشت همه مردم چنين نيست كه حق را تاب بياورند وحق بگويند
وبه حق عمل كنند ونيز طبع همه آنان چنين نيست كه على را دوست بدارند كه
به حق بر خود ووابستگان وهمه مردم سخت مى گرفت . . . پس چگونه به معاوية
نپيوندد ودست از على نكشد آن كارگزارى كه علي عليه السلام به أو پيغام مى دهد : ( به
خدا سوگند كه اگر به من خبر رسيد كه در أموال عمومى مسلمانان خيانت
ورزيده اى ، كم باشد يا زياد ، چندان بر تو سخت گيرم كه تهيدست وگرانبار
وسرافكنده بمانى ) ! ( 3 ) ويا آن ديگرى كه اين نامه را از على دريافت مى دارد : ( وبه
من خبر رسيده كه زمين را برهنه ساختى وهر چه زير پايت بود گرفتى وهر چه
زير دستت آمد خوردى ، زود حساب درآمدها وهزينه هايت را برايم بفرست ) . ( 4 )
چگونه مردم عادى مى توانند به اين سطح بلند از صفت انسان حق برسند
ومرد سرشناس ووالى آنها بپذيرد كه على به أو بگويد : ( اگر آنچه از تو به من
هامش
( 1 ) - شرح نهج البلاغة 4 / 89 .
( 2 ) - همان / 94 .
( 3 ) - نهج البلاغة ، نامه 20 .
( 4 ) - همان ، نامه ، 40 .