5 - ( روز قيامت گروهى از يارانم بر من وارد مى شوند ولى آنان را از حوض
دور مى سازند ، من گويم : پروردگارا ، اينان أصحاب منند ! گويد : تو نمى دانى اينان
پس از تو چه حوادثى پديد آوردند ، اينان عقب گرد كردند ودست از اسلام
كشيدند ) . ( 1 )
6 - ( در اين بين كه من ايستاده أم گروهى نزد من آيند ، همين كه آنان را
شناختم مردى از ميان ما بيرون آيد وبه آنان گويد : بياييد ! گويم : كجا ؟ گويد : به
سوى آتش ، به خدا سوگند . گويم : مگر چه كرده اند ؟ گويد : اينان پس از تو
عقب گرد كردند واز دين دست كشيدند . ودوباره همين كار تكرار مى شود ،
ونمى بينم كه كسى را رهايى دهد مگر تنى چند را مانند شتران گم شده ) . ( 2 )
مرتدان چه كساني بودند ؟
پس از ملاحظه آية مربوط واخبار در ثبوت ارتداد پس از وفات رسول
خدا صلى الله عليه وآله وسلم اينك وقت آن رسيده كه در أصل مسأله يعنى تشخيص مرتدان سخن
گوييم كه آيا آنان بيشتر صحابه بوده اند - چنان كه ظاهر روايات حوض چنين
است - يا برخى از مردم كه در عهد أبو بكر از دادن زكات خوددارى كردند
وأبو بكر با آنان به جنگ پرداخت وبدين خاطر در نظر عامه أهل ارتداد به حساب
مى آيند ؟ با آن كه برخى از خود عامه معترفند كه آنان مرتد نبوده اند ، چنان كه به
خواست خدا به زودى روشن خواهد شد .
فضل بن روزبهان در رد سخن علامه حلى رحمه الله كه روايات حوض را مبنى بر
ارتداد مردم پس از پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم نقل نموده ، گويد : ( ما گوييم : روايتي كه در كتاب
( جمع بين الصحيحين ) آمده كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود كه به من گويند : ( تو
هامش
( 1 ) - صحيح بخارى 8 / 150 .
( 2 ) - همان / 151 . وتشبيه به شتران گم شده بيان گر آن است كه أهل نجات بسيار اندكند .