نخواهند نشست تا شما اجازه دهيد ، خداوند آنان را چنين مأمور داشته است .
آن گاه ديده بر هم نهاد وگفت : سلام بر شما اى فرزند رسول خدا ، اين شخص
شماست كه در كنار محمد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم وديگر امامان عليهم السلام در برابر من
ايستاده أيد . اين را گفت وديده از جهان فرو بست . ( 1 )
شاهد از اين حديث جمله هذا شخصك ماثل لي ( اين شخص شماست كه در
برابر من ايستاده أيد ) كه ماثل به معناى حضور شخص است واسم فاعل از ثلاثي
مجرد است . نبايد گفت كه بايد ماثل خوانده شود به صيغه فعل ماضي از باب
مفاعله ، زيرا ماثل در اين باب به معناى مشابهت است كه با بحث ما مناسبت
ندارد . ( 2 )
از ديگر چيزهايى كه به حل مطلب كمك مى كند وحضور عيني آن
بزرگواران عليهم السلام را در آن واحد در جايهاى مختلف تأييد مى نمايد اخبارى است
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار 6 / 194 .
( 2 ) - يك اشكالى كه به نظريه حضور أعيان واشخاص آن بزرگواران عليهم السلام وارد است آن كه : شك
نيست كه حضور آنان نسبت به هر يك از مؤمن ومنافق متفاوت است ونزد هر كدام بر أساس بهره اى كه
از ايمان يا نفاق دارد وصفات گوناگونى كه در أو رسوخ نموده ظاهر مى شوند ، چنان كه در اخبار بدين
مطلب اشاره شده است ، با برخى با روى گشوده وچهره اى شاد وخندان روبرو مى شوند وبا برخى ديگر با
چهره اى دژم وخشمگين ، ومسلم است كه اين گونه حالات وهيئات نمى تواند در يك شخص در آن
واحد جمع گردد ، واين غير از اشكال پيشين سيد مرتضى رحمه الله است كه جسم واحد نمى تواند در آن واحد در
جايهاى مختلف بوده باشد . ومى توان از همه اينها چنين پاسخ داد كه ما در صدد بيان چگونگى حضور
آن بزرگواران عليهم السلام وحل اشكالات وارده بر آن وبيان كيفيت نظام آخرت نيستيم ، بلكه منظور ما نارسايى
توجيهات كساني است كه خواسته اند اين أحاديث را به گونه تمثل وأمثال آن توجيه كنند ، وما يقينا
مى دانيم كه به صورت تمثل نيست زيرا تمثل غير از وجود حقيقي است ، واين را نيز مى دانيم كه
حضورشان به أعيان واشخاص حقيقي آنهاست ، اما چگونه ؟ براي ما روشن نيست . فقط به طور كلى
مى دانيم كه نظام آخرت با نظام دنيا تفاوت دارد وتزاحم از خواص اين عالم است . وخدا به حقيقت حال
داناتر است . ( م )