نيست ، چرا كه صبح با وجود خورشيد وماه است ودر بهشت جاودان وآتش
دوزخ خورشيد وماه نيست . ( 1 )
از روايات بالا معلوم مى شود كه در قيامت بساط ماه وخورشيد برچيده
مى شود در صورتي كه از مهمترين نظامهاى دنيا همين وجود ماه وخورشيد
است ، پس نظام آخرت با نظام اين دنيا كاملا متفاوت است واز همين رو مقايسه
آنها با يكديگر درست نيست ، بلكه هر كدام نظام ويژه خود را دار است .
بنابر اين از مفاهيم اخبار بسيار ونيز از برخى آيات قرآن كريم ، مانند آية 62
تا 64 سوره يونس ( ألا ان أولياء الله . . . لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة ) با
كمك روايات براي من چنين استفاده مى شود كه حضور پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم وعلى
وامامان معصوم از أولاد أو عليهم السلام بر بالين محتضر با وجود شخصي خودشان است
وبا عين وجود مباركشان حضور مى يابند - گرچه چگونگى آن بر ما روشن نيست - نه به آن
صورت كه آن دو عالم بزرگ سيد مرتضى وشيخ مفيد رحمهما الله تأويل كرده اند كه
مراد از حضور آنان آگاهى ميت از ثمره ولايت يا ثمره دشمنى آنهاست .
وبه جان خودم كه طرح ورد وتضعيف اين اخبار كه از حد تواتر
گذشته است بهتر از ارتكاب چنين تأويلى است ، وهنوز براي من روشن نيست كه
دليل اين تأويل نسبت به أحاديث صريح در اين مطلب چه بوده است ؟
نظريه تمثل ورد آن
اگر گفته شود : احتمال دارد كه اين اخبار را به حضور آنان عليهم السلام به صورت
تمثل وعكس وصورت دانست نه به صورت حقيقي وعيني وواقعي چنان كه
لفظ تمثل در برخى از روايات گذشته آمده است .
پاسخ : ( اين توجيه گرچه از مرحوم علامه مجلسي رحمه الله به صورت احتمال
و
هامش
( 1 ) - تفسير نور الثقلين 5 / 480 .