كه حارث نزد آن حضرت داشت رو به وى كرده فرمود : حارث ، حالت چطور
است ؟ گفت : اى أمير مؤمنان ، روزگار مرا آسيب رسانيده وجنگ ودعواي ياران
شما در باب تو نيز بر سوز دل وغم واندوهم افزوده است . فرمود : جنگ
ودعواي آنها در چيست ؟ گفت : درباره شما وآن سه تن [ خليفه ] پيش از شما ،
برخى دوستان افراطى اند ، برخى معتدل وميانه رو وهمراهند وبرخى أهل شك
وترديد كه نمى دانند قدم پيش گذارند يا پس نهند . فرمود : بس است اى برادر
همداني ، هش دار كه بهترين شيعيان من همان گروه معتدل وميانه اند كه افراطيان
بايد به آنان بازگردند وعقب ماندگان به آنان رسند .
حارث گفت : پدرم ومادرم فدايت ، كاش اين زنگار [ شك وترديد ] را از
دل ما بر مى داشتى وما را در كارمان روشن وبينا مى ساختى .
فرمود : بس كن ، كه تو مردى هستى كه امر بر تو مشتبه شده است ، ( 1 ) دين خدا را
هامش
( 1 ) - از اين رو امر بر أو مشتبه شده بود كه مى خواست حق وباطل را از شخصيتها بشناسد ، در
صورتي كه قدر ومنزلت وشخصيت افراد نمى تواند در همه موارد معيار شناخت درست دين باشد
وموجب راستى ودرستى گفتار وكردار آنها قرار گيرد ، زيرا همه در معرض خطا ولغزش قرار دارند ، بلكه
لازم است نخست دين وحق وباطل را شناخت آن گاه به شناخت شخصيتها بر أساس ملاك دين
پرداخت تا امر مشتبه نشود . بنابر اين ملاك ، دين است نه شخصيت افراد . به خدا سوگند اين سخن
شريف بهترين سخن براي شناخت حقايق است ، پدر ومادر وروح وجسم واولادم فدايت اى
أمير المؤمنان ، اى ولى أعظم خدا ، كه سخنت فراتر از كلام مخلوق وفروتر از كلام خالق است .
نظير اين سخن در كتاب ( الفتنة الكبرى ) ( على وبنوه ) تأليف دكتر طه حسين ص 40 ، ط دار المعارف
مصر نيز آمده است . مؤلف آن گويد : ( مردى از ياران آن حضرت پرسيد : آيا ممكن است طلحه وزبير
وعايشه بر باطل باشند ؟ فرمود : امر بر تو مشتبه شده است ، مگر حق وباطل را با شخصيت افراد بايد شناخت ؟
حق را بشناس تا أهل آن را بشناسى ، وباطل را بشناس تا أهل آن را بشناسى . من پاسخى شگفت انگيزتر از
اين سراغ ندارم ، كه پس از سكوت وحى وقطع شدن خبر آسمانى احدى را معصوم از خطا نمى شمارد هر
منزلتي كه خواهد داشته باشد ، وحق را منحصر در كسى نمى داند هر مقامي كه مى خواهد باشد ) .
البتة بايد شخصيتى مانند علي عليه السلام را استثنا كرد كه هم معصوم است وهم قول وفعل أو ملاك حق
است . ( م )