فصل 6 فناء و اعاده
1 - تكليف خداوند براى اعادهء حيات انسان
علامه و رازى هردو بر اين عقيده بودند كه خداوند بعد از ميراندن بندگان ، دوباره آنان را زنده مىكند . اما در اينكه آيا خداوند مكلف به اين امر است يا خير نظر واحدى نداشتند . علامه باتوجه به نظريهاش دربارهء عدل خداوند از اين موضع جانبدارى مىكرد كه خداوند مكلف به اعادهء بندگان است .
او استدلال نصير الدين طوسى را كه كاملا مورد قبولش بود به اين شرح بيان مىكند :
مصنّف ( نصير الدين ) از دو نظر بر وجوب معاد استدلال مىكند . اوّل آنكه خداوند به پاداش وعده مىدهد و به كيفر وعيد . چه مىبينيم كه مكلفان را مرگ مىرسد . بنابراين براى تحقق وعد و وعيد الهى اعاده ضرورى است . دوم آنكه خداوند ( بنده را ) مكلف و مبتلاى به رنج كرده است و اين مستوجب ثواب و عوض است . در غير اين صورت خداوند ظالم خواهد بود . اما او پاك و برتر است از اين وصف . قبلا حكمت الهى را بيان كرديم . و بهعلت سلب اين ثواب و عوض در دنيا بدونشك بندهء مكلف در آخرت به آن مىرسد . « 1 »
هامش
( 1 ) - كشف المراد ، 320 ، مناهج ، 103 ر ؛ نهج المسترشدين ، 407 ؛ در مورد هماهنگى استدلالهاى معتزليان مبنى بر اينكه خداوند مكلف به زنده كرده دوباره انسان است . ر . ك : تقى الدين ، 322 ؛ ابو محمد بن متوّيه ، التذكره فى احكام الجواهر و الاعراض ( به اهتمام سامى نصر لطف و فيصل بديرعون . سلسله نفائس الفكر الاسلامى . شماره 1 ، قاهره ، دار الثقافه ، 1975 ) ، 5 - 244 ؛ نيز رازى ، تفسير ، ج 9 ، باب 17 : 20 به بعد .