به انجام آن هستيم مانند روزه و نماز ( خواندن ) ؛ و ( مىپذيرد ) كه بعضى از حالات ما ممكن است براى ما ( مضر ) باشد ( مانند ) شرب خمر ، بنابراين براى ما نافع است كه خداوند به زبان فردى از نوع خودمان ما را از منافع و مضرات آنها آگاه كند ؛ . . .
چيزهايى هست ، كه بذاته خوب است و ما از حسن آن بىخبريم و چيزهايى هست كه بد است و ما از ماهيت آن اطلاع نداريم . بنابراين الزاما بايد پيامبرى باشد كه اينها را به ما بشناساند . « 1 »
رازى به پيروى از سنت اشعريان ، تنها خداوند را شارع مىداند . بنابراين هدف از وحى آگاه كردن بنده است از آنچه خداوند آن را خوب يا بد دانسته است . « 2 »
علاوه بر هدف اصلى رسالت كه كشف حقيقت است علامه وظيفه تأئيد آنچه را كه قبلا از راه عقل شناخته شده بود ، از جملهء منافع رسالت پيامبران مىداند . او مىگويد :
دانش عقلانى مانند ( عقيده به ) وحدت و علم به ( صفات خداوند و ) قدرت او از راه عقل حاصل مىشود . در اين مورد وحى تأكيدى براى آن است . « 3 »
معتزليان نخستين بر اين رأى « 4 » نبودند كه ارسال نبى فقط براى تاكيد امرى است كه قبلا از راه عقل شناخته شده بود . ابو على اين رسالت را نافع مىدانست . سيد مرتضى و شيخ طوسى نيز بر اين عقيده بودند . « 5 » ابو هاشم و پيروان او مخالف اين رأى بودند . آنان معتقد بودند كه رسالت انبياء فقط در صورتى نافع است كه شامل چيزى مكمل عقل باشد . در غير اين صورت عبث و بنابراين قبيح است . « 6 »
علامه بنابر عقيدهاش نسبت به عدل الهى معتقد بود كه خداوند مكلف به فرستادن
هامش
( 1 ) - مناهج ، 98 پ ؛ نيز ر . ك : منتهى الوصول ، 101 پ ؛ نهج المسترشدين ، 296 .
( 2 ) - اربعين ، 328 .
( 3 ) - مناهج ، 98 پ ؛ نيز ر . ك : منتهى الوصول ، 101 پ ؛ در مورد منافع بيشتر رسالت انبياء ر . ك : مناهج 97 پ .
( 4 ) - جرجانى ، 182 .
( 5 ) - شريف مرتضى « مجموعه » 64 ؛ شيخ طوسى ، تمهيد ، 313 . شريف مرتضى و شيخ طوسى بهعلاوه روا مىدانستند كه چون پيامبرى به مردم مطالبى مانند زبانها يا تفاوت بين داروهاى مهلك و غذاى مفيد تعليم دهد كه آن را از راه عقل يا تجربه مىتواند شناخت باز در آن فوايدى هست ( همان ) . ابو القاسم بلخى نيز بر اين رأى بود . ر . ك : قاسم بن احمد محلى ، تعليق على شرح الامام المشهور بمانكديم الذى شرح به الاصول الخمسه لقاضى القضات عبد الجبار بن احمد ( نسخه خطى ) آمبروزيانا ، ورق 192 ) 174 ر .
( 6 ) - عبد الجبار ، مغنى 15 : 1 - 20 ؛ جرجانى ، 182 . در مورد اين اختلاف رأى نيز ر . ك : ابن ملاحمى ، فائق ، 162 ر - پ . در اينجا ابن ملاحمى از بيان نظر خودش در اين موضع طفره مىرود .