سرعت : انجام چيزى در نزديكترين اوقات . اين كار پسنديده است .
اعراب :
إِذا رَآكَ
: « اذا » متعلق به « اتخذوا » كه مستفاد است از
« إِنْ يَتَّخِذُونَكَ »
.
أَ هذَا الَّذِي
: تقدير « قائلين أ هذا . . . » كه حال است .
بِذِكْرِ الرَّحْمنِ
: متعلق به « كافرون » .
حِينَ لا يَكُفُّونَ
: مفعول به « يعلم » يا مفعول فيه و جواب « لو » حذف شده است .
بغتة : حال از مفعول يا فاعل .
مقصود :
وَ إِذا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُواً أَ هذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ
:
به پيامبرش مىفرمايد : هنگامى كه مردم كافر - كه تو خدايانشان را عيب مىكنى و آنها را بتوحيد ميخوانى - ترا مىبينند ، ترا مسخره كرده ، مىگويند : اين است كه خدايانتان را عيب مىكند و مىگويد : اجسام بيجان و بىسود و زيانى هستند .
وَ هُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمنِ هُمْ كافِرُونَ
: اينها منكر توحيد و بقولى منكر كتاب آسمانى هستند .
راستى جاى تعجب است كه اين مردم خداى منعم قادر و خالق رازق را انكار مىكنند و به چيزهايى روى مىآورند كه نفع و ضررى ندارند . پس خود آنها به - استهزا سزاوارترند .
خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ
: در بارهء اين جمله دو قول است : 1 - مقصود اين است كه آدم ( ع ) به شتاب آفريده شده است زيرا او آخرين مخلوقى است كه ظهر روز جمعهء آخر سال ، با سرعت و عجله پيش از آنكه خورشيد غروب شود ، آفريده شد . يا اينكه او بر خلاف انسانهاى ديگر به سرعت آفريده شد ، نه از نطفه و علقه و مضغه .
بلكه خدا او را يكباره ايجاد كرد . پس خلقت آدم ، آيت عجيبى است كه خداوند به آن تنبيه مىكند . يا اينكه چون آدم آفريده شد و روح باكثر بدنش تعلق يافت ، برخاست و با سرعت بسوى درختهاى بهشت رفت . اين معنى از امام صادق ( ع ) روايت