مقصود :
إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً
: در بارهء معناى « امة » اختلاف است . برخى گويند : يعنى مقتدا و معلم خير . ابن اعرابى گويد : « امة » يعنى مرد عالم . بيشتر مفسران قرآن نيز همين نظر را تأييد مىكنند . قتاده گويد : يعنى ، پيشواى هدايت . برخى گويند : علت اينكه ابراهيم را « امة » ناميدهاند ، اين است كه قوام و پايدارى امت بوجود اوست . برخى گويند : علت اين است كه وى به اصلاح عمل امت ، قيام كرده است . مجاهد گويد : علت اين است كه او در عصر خود تنها فرد يگانه پرست بوده و بنا بر اين « امت توحيد » منحصر در وجود مبارك او بوده است ، ديگران همگى كافر بودهاند .
در بارهء معناى « قانت » ابن مسعود گويد : يعنى كسى كه مطيع خداست و همواره بعبادت مشغول است . حسن گويد : يعنى نمازگزار .
حنيف ، يعنى در راه طاعت و اسلام ، مستقيم بود و به بيراهه نمىرفت .
آرى چنين بود قهرمان توحيد :
- معلم خير ، عالم ، مطيع خدا و به راه راست .
وَ لَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
: او اهل شرك نبود ، بلكه يكتا پرست بود .
شاكِراً لِأَنْعُمِهِ اجْتَباهُ وَ هَداهُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
: او به نعمتهاى خدا معترف بود و شكر گزارى مىكرد . خداوند او را از ميان مردم اختيار كرد و برسالت و رهبرى انسانها برگزيد و او را به راه راست - يعنى اسلام و توحيد - رهنمون گشت .
وَ آتَيْناهُ فِي الدُّنْيا حَسَنَةً
: ما در اين جهان به او نعمتى نيكو بخشيديم تا خودش و اولادش خوشدل باشند . اين نعمت ، همان است كه ما مىگوييم : « خدايا بر محمد و آلش درود فرست ، هم چنان كه بر ابراهيم و آلش درود فرستادى . » حسن گويد : اين نعمت ، رسالت و نبوت است .
قتاده گويد : اين نعمت اين است كه پيروان هر دينى ابراهيم را دوست مىدارند .
برخى گويند : مقصود اين است كه خداوند همه جا ستايشگر اوست . خداوند او را مىستايد : وى همواره خدا را اطاعت كرد و در راه تحصيل خشنوديش كوشيد تا امام و