است : با نيرنگ و دغل ، به منظور مدارا كردن با جمعيت مخالف - كه تعدادشان بيشتر و قوىتر از هم پيمانهاى شماست - بايد پيمانها را نشكنيد ، بلكه در هر حال وظيفهء شما اين است كه به پيمانهاى خود وفادار بمانيد و عهد خود را حفظ كنيد .
إِنَّما يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ
: اين ضمير به « امر » باز مىگردد . يعنى : خداوند شما را بوسيلهء « امر به وفا » مىآزمايد . بديهى است كه اين آزمايش براى تحصيل علم نيست ، زيرا خداوند به همه چيز عالم است . مقصود اين است كه با شما معاملهء « آزمايش كننده » را مىكند ، تا اگر از عهدهء آزمايش بر آمديد ، شما را پاداش دهد و الا نه .
وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ
: روز قيامت كه فرا رسيد ، خداوند چيزهايى را كه دربارهء صحت آنها اختلاف داشتيد ، براى شما بيان و حكم آن را براى شما آشكار مىكند ، تا حق را از باطل بشناسيد .
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً
: اگر خداوند مىخواست ، اين قدرت را داشت كه همهء شما را يك امت قرار دهد و شما را در راه هدايت وادارد ، چنان كه مىفرمايد :
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى
( انعام 35 : اگر خداوند مىخواست ، آنها را بر هدايت جمع مىكرد ) .
وَ لكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ
: لكن خداوند هر كه را بخواهد ، به خود وا مىگذارد تا گمراه شود يا بر اثر گمراهيش ، او را محكوم بگمراهى مىكند و هر كه را بخواهد توفيق مىدهد تا به راه هدايت رود ، يا اينكه بر اثر نيكى ، او را محكوم بهدايت مىكند . دربارهء معانى ضلالت و هدايت ، در سورهء بقره ، گفتگو كردهايم .
وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
: سرانجام در برابر كردار نيك و بد خود ، مورد پرسش قرار مىگيريد و بر طبق كردارتان پاداش يا كيفر مىبينيد .
وَ لا تَتَّخِذُوا أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ
: در اينجا خداوند نهى مىكند از سوگندى كه ظاهر آن با باطن آن مخالف باشد يعنى ياد كنندهء سوگند ، بر خلاف نيت باطنى خود سخن مىگويد و تصميم دارد كه سوگند را زير پا گذارد . « 1 »
هامش
( 1 ) - بايد توجه داشت كه گاهى از لحاظ ضرر جانى يا مالى يا ناموسى انسان ناچار