خداوند از پيروى آنچه معلوم نيست ، نهى كرده است .
إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
: گوش از آنچه شنيده و چشم ، از آنچه ديده و دل از آنچه خواسته ، مسئول است . مقصود اين است كه صاحبان گوش و چشم و دل ، مسئوليت دارند ، از اينرو مىفرمايد :
كُلُّ أُولئِكَ . . .
برخى گويد : يعنى همهء اين اعضا مسئوليت دارند و از خود آنها سؤال خواهد شد .
والبى از ابن عباس نقل كرده است كه : خداوند از بندگان خود سؤال مىكند كه اين اعضا را در چه چيز به كار بردهاند .
على بن ابراهيم در تفسير از امام باقر ( ع ) روايت كرده است كه پيامبر گرامى اسلام فرمود :
- روز قيامت ، بنده ، در حضور خداوند ، قدم از قدم برنمىدارد ، تا از چهار چيز از او سؤال شود ، مىپرسد : عمرت را در چه راهى صرف كردى ؟ بدنت را در چه راهى فرسوده ساختى ؟ مالت را از كجا بدست آوردى و در چه راهى صرف كردى ؟ و ديگر از محبت ما اهل بيت .
وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً
: در روى زمين از روى خود خواهى و تكبر ، راه مرو . زجاج گويد : يعنى در روى زمين از روى خود خواهى و فخر فروشى راه نرو .
برخى گويند : مرح ، يعنى : شادى كردن به چيز باطل .
إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا
: در اينجا خداوند ، اشاره به ضرب المثلى كرده ، مىفرمايد : اى انسان ، تو بر اثر تكبر ، زمين را در زير پاى خود نمىشكافى و بر اثر تجاوز از حد خود ، به كوههاى بلند نخواهى رسيد . يعنى : به آنچه مىخواهى نمىرسى ، همانطورى كه اين كارها را خود نمىتوانى انجام دهى ، بنا بر اين چرا بكارى تن مىدهى كه براى تو خيلى بزرگ است و به صلاح تو نيست .
اين مطلب را بدين جهت مىگويد كه : برخى از مردم هنگام راه رفتن ، كبر مىفروشند و براى قدرت نمايى ، پاهاى خود را بر زمين مىكوبند و سر و گردن خود را راست مىگيرند . خداوند مىفرمايد : اينان در حقيقت ، ضعيف و ناتوانند و نمىتوانند پاى