خود را طورى به زمين بكوبند كه شكافته شود و گردن خود را طورى راست بدارند كه به كوههاى بلند برسد . بدين ترتيب ، خداوند به بندگان خود درس تواضع ، مروت و وقار مىدهد .
كُلُّ ذلِكَ كانَ سَيِّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهاً
: اشاره به همهء مطالبى است كه گذشت و از آنها نهى شد . يعنى : همهء امورى كه از آنها نهى شد ، گناهشان نزد خداوند متعال ناپسند است . او اينها را نمىپسندد و نمىخواهد كه بندگان مرتكب شوند .
( بنا بر قرائت اول ، « ذلك » اشاره بهمهء مطالبى است كه به آنها امر يا از آنها نهى شد و معناى آيه ، اين است : همهء اينها بدشان پيش خداوند ناپسند است و بنا بر قرائت دوم اشاره به چيزهايى است كه از آنها نهى شده . يعنى : همهء اينها بد و پيش خدا ناپسند هستند ) .
از اين آيه ، استفاده مىشود كه عقيدهء جبريان باطل است ، زيرا طبق اين آيه ، خداوند كارهاى زشت را نمىپسندد و هر گاه نپسندد ، چگونه ممكن است مردم را بر آنها اجبار كند . بديهى است كه يك چيز نمىتواند هم پسنديدهء خداوند و هم ناپسند او باشد .
ذلِكَ
: اشاره به امرها و نهىهايى است كه گذشت .
مِمَّا أَوْحى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ
: اين حكمتها - كه انسان را با نيكىها و بديها و فرق ميان آنها آشنا مىسازند - از چيزهايى هستند كه خداوند ، به تو - اى محمد ( ص ) - وحى كرده است .
وَ لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ
: اين خطاب ، به پيامبر ، اما مقصود ديگران است ، براى اينكه بهتر در دلها اثر كند . چنان كه فرمايد :
لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ
( زمر 65 : اگر شرك بياورى ، عملت دچار آفت زندگى مىشود ) يعنى : با خداوند يكتا ، خدايى ديگر قرار مده .
فَتُلْقى فِي جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدْحُوراً
: زيرا اگر اين كار را انجام دهى با سرزنش و دورى از رحمت حق ، سرنگون جهنم مىشوى .