يعنى : بعد از آن منزل و بعد از آن ايام ، همهء منزلها و زندگى مورد مذمت واقع شدند . بنا بر اين بوسيلهء « اولئك » هم مىتوان به عاقل اشاره كرد ، هم به غير عاقل . كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا : ضمير به « كل » برمىگردد . يعنى از همهء اين اشياء پرسش به عمل مىآيد . ممكن است به انسان برگردد . طولا : مصدر و جانشين حال است . ذو الحال يا فاعل فعل است يا جبال . برخى هم آن را تميز گرفتهاند . فتلقى : اين فعل منصوب است به اضمار « ان » زيرا در جواب نهى واقع شده است . مَلُوماً مَدْحُوراً : حال . مرحاً : تميز . ممكن است مصدر و جانشين حال باشد .
مقصود :
اكنون مىفرمايد : وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ : چيزى را كه نشنيده ، نديده و ندانستهاى ، نگو : شنيده ، ديده و دانستهام . اين معنى از ابن عباس و قتاده است . حسن گويد : يعنى پشت سر مردم حرف مزن و از آنها غيبت نكن . محمد بن حنفيه گويد : يعنى شهادت دروغ نده . اصل اين است كه : اين آيه نسبت به هر گفتار يا كردار يا تصميمى كه از روى علم نباشد ، عموميت دارد . گويى چنين مىگويد : جز آنچه را كه علم بدرستى آن دارى نگو و جز آنچه را كه بدرستى آن يقين دارى ، انجام نده و جز آنچه را كه به صحت آن اطمينان دارى ، معتقد نباش . گروهى از اصحاب ما به اين آيه ، استدلال كردهاند بر اينكه : عمل بقياس و خبر واحد ، جايز نيست ، زيرا از اينها علم بدست نمىآيد و طبق اين آيه ،