وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها
: و هر كس از راه دين گمراه گردد ، زيان و كيفر گمراهى دامنگير خودش خواهد شد .
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
: هيچ كس بار ديگرى را بدوش نمىكشد . يعنى هر كس مسئول گناهان خودش هست و هيچ كس بكيفر گناهان ديگرى عذاب نخواهد شد .
از پيامبر گرامى اسلام روايت شده است كه :
- دست راست تو به درد دست چپ تو نمىنالد ! ( لا تحن يمينك على شمالك ) اين فرمايش پيامبر مثلى است عالى و دلنشين ! برخى مىگويند : اطفال كفار ، همراه پدرانشان در آتش جهنم هستند . لكن اين آيه ، بر بطلان اين سخن ، دلالت دارد .
وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
: ما هيچ كس را دچار عذاب نخواهيم كرد ، مگر اينكه پيامبرى بفرستيم و اتمام حجت كنيم و راه عذر و بهانه را ببنديم . اين خود دليل عدالت پروردگار است .
پارهاى از امور ، بايد بوسيلهء پيامبران بمردم گفته شود و جنبهء دينى دارند ، لكن پارهاى از امور ، جنبهء عقلى دارند و مردم بوسيلهء عقل خود مىتوانند تشخيص دهند و به نيكى و بدى آنها پى برند . كيفر مردم در برابر اين دسته از امور آن هم در دنيا خلاف عدالت خدا نيست ، لكن لحن آيه ، عموميت دارد و نشان مىدهد كه : بدون فرستادن پيامبران ، خداوند مردم را نه در برابر امور شرعى كيفر مىدهد و نه در برابر امور عقلى . نه در دنيا و نه در آخرت .
بيشتر مفسران قرآن مىگويند : مقصود اين است كه خداوند ، پيش از بعثت پيامبران نه در دنيا كسى را عذاب مىكند و نه در آخرت . بديهى است كه بعثت پيامبران براى بيان امورى است كه عقل مردم از ادراك آنها قاصر است ، بنا بر اين ، آيه ، اختصاص دارد به امورى كه جنبهء شرعى دارد ، نه امور عقلى ، زيرا امور عقلى از قبيل ايمان به خدا ، اگر ترك شوند ، در برابر آنها كيفر ، جايز است ، هر چند پيامبرى از جانب خداوند ، مبعوث