بيان آيه 199 - 200
لغت :
عفو : در سورهء بقره ذيل « قل العفو » در بارهء آن گفتگو كردهايم . ( آيه 219 ) عرف : ضد نكر ، هر صفت نيكو نزع : فريفتن و از جاى كندن . برخى گويند : يعنى فساد . زجاج گويد : نزغ شيطان يعنى وسوسهء او
مقصود :
قبلا پيامبر خود را امر كرد كه مردم را دعوت و تبليغ رسالت كند . در اينجا به منظور تعليم افعال پسنديده و مكارم اخلاق و خصال مىفرمايد :
خُذِ الْعَفْوَ
: زيادى اموال مردم را بگير . يعنى هر چه از مخارج آنها زياد آيد . پيامبر ، در ابتدا زيادى اموال را از مردم مىگرفت . هنگامى كه آيهء زكات نازل شد ، اين حكم نسخ شد ، زيرا اين سوره ، مكى است . اين معنى از ابن عباس و سدى و ضحاك است . مجاهد و حسن گويند : يعنى مردم را عفو كن و نسبت به آنها سختگير نباش و در حقوق واجب خدا و مردم و حقوق غير واجب ، گذشت داشته باش . در خبر است كه : خداوند بندهاى را دوست مىدارد كه اهل مسامحه باشد ، بخرد ، بفروشد ، قضاوت كند و بقضاوت ديگران تن دهد . برخى گويند : منظور قبول عذر مردم و ترك مؤاخذهء آنها در برابر بدرفتاريهاست . در روايت است كه وقتى اين آيه نازل شد ، پيامبر معناى آن را از جبرئيل پرسيد ، گفت نمىدانم ، از خداوند سؤال مىكنم . هنگامى كه بازگشت ، گفت :
خداوند ترا امر مىكند كه كسى به تو ظلم كند ، عفو كنى و كسى كه ترا محروم كرد عطا كنى و كسى كه از تو گسست ، به او نزديك شوى .
وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ
: بهر چه از نظر عقل و شرع ، پسنديده است و قبحى ندارد ، امر