پاسخ دين خدا همواره كامل بود ، لكن قبلا در معرض نسخ و افزونى بود و در آن زمان بوسيلهء وحى چيزهايى حلال يا حرام مىشد ، و اين مطلب منافات ندارد كه هنگامى كه دين بمرحلهاى برسد كه از هر گونه فزونى و كم و كاست ، ايمن باشد ، كامل خوانده شود .
مثل اينكه گويند : عدد ده كامل است و چون عدد صد ، بيشتر و كاملتر است ، عدد ده ، ناقص شمرده نمىشود .
2 - يعنى : امروز حج شما را كامل كردم و بلد حرام را به شما اختصاص دادم و امروز مشركى همراه شما نيست . اين معنى از سعيد بن جبير و قتاده و مختار طبرى است .
گويند : خداوند بعد از اين آيه ، آيهء آخر سوره نساء
« يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ . . . »
نازل فرموده است .
فراء گويد : آخرين آيهاى كه نازل شد ، همين است . اگر اين مطلب ، صحيح باشد . اين قول ترجيح پيدا مىكند ، لكن در بارهء آن خلاف است 3 - يعنى امروز شر دشمنان را از سر شما كوتاه و شما را بر ايشان غالب ساختم ، چنان كه گوئيد : اكنون سلطنت و آنچه مىخواهيم براى ما كامل شد . يعنى از آنچه مىترسيدند ، خيالتان راحت شد ، اين قول از زجاج است .
از امامان باقر و صادق ع روايت است كه اين آيه ، هنگامى نازل گرديد كه پيامبر در روز غدير خم ، در حين بازگشت از حجة الوداع ، على را براى مردم علم و پيشوا ساخت . مىفرمايند : آخرين امر واجبى كه خداوند نازل فرمود ، همين است . بعد از آن ديگر ، فريضهاى نازل نشد .
سيد عالم ، ابو الحمد ، مهدى بن نزار حسينى از ابو القاسم ، عبيد اللَّه بن عبد اللَّه حسكانى ، از ابو عبد اللَّه شيرازى از ابو بكر جرجانى ، از ابو احمد بصرى ، از احمد بن عمار بن خالد ، از يحيى بن عبد الحميد حمانى ، از قيس بن ربيع ، از ابى هارون عبدى ، از ابو سعيد خدرى ، روايت كرده است كه : چون اين آيه نازل شد ، پيامبر فرمود اللَّه اكبر ! كه دين كامل و نعمت تمام و خدا از رسالت من و ولايت على بن ابى طالب