بيان آيهء 160 - 161
مقصود
هم اكنون بار ديگر با عطف بر آيات پيش مىفرمايد :
فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا
: با ظلمى كه يهود ، بوسيلهء ارتكاب معاصى - كه شرح آنها گذشت - در بارهء خود كردند . قبلا گفتيم كه بعقيدهء زجاج : « فبظلم » بدل است از « فبنقضهم » و
« حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ »
عامل است در « فبنقضهم »
حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ
: بواسطهء اين ظلمها ، ما چيزهاى پاكيزه را بر يهود حرام كرديم . نظر به اينكه مطالب گذشته طولانى شده بود اكنون بطور اجمال همهء مطالب گذشته را عنوان « ظلم » تكرار كرده :
گويد : بواسطهء همين ظلمها و ستمها بود كه : خوردنيها و غير خوردنيهاى طيب را بر ايشان حرام كرديم .
أُحِلَّتْ لَهُمْ
: چيزهايى كه قبلا بر ايشان حلال شده بود .
و چون آن اقدامات ناشايستهء را كردند ، خداوند نيز بر طبق مصلحت خود با آنها و چيزهايى را بر آنها تحريم كرد . اين نظر از مجاهد و اكثر مفسران است .
ابو على جبايى گويد : خداوند متعال ، چيزهاى طيب و پاكيزه را براى كيفر ظلمشان بر آنها حرام كرد . چنان كه مىفرمايد :
« وَ عَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَ مِنَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ . . . »
( سوره انعام آيه 146 يعنى بر يهوديان حرام كرديم هر ناخن دارى را و از گاو و گوسفند نيز پيهشان . . . )
وَ بِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيراً
، اينها هم يكى ديگر از كردارهاى زشت ايشان است كه : مردم را از دين خدا و راه خدا باز مىداشتند و بر اين كار اصرار و سماجت داشتند .
روش آنها اين بود كه به خداوند نسبتهاى دروغ مىدادند و بمردم مىگفتند كه : سخن