كشتن دجال ، به زمين مىفرستند و همهء ملل جهان در زير پرچم اتحاد و اتفاق در آمده ، اسلام را مىپذيرند ، پيش از مرگش به او ايمان خواهند آورد . اين قول از ابن عباس .
ابو مالك ، حسن ، قتاده ، ابن زيد است . بديهى است كه ايمان چون در هنگام مرگ است ، براى آنها نتيجهاى ندارد .
طبرى نيز همين وجه را اختيار كرده ، گويد : آيه اختصاص دارد بگروهى از يهوديان و مسيحيان ، كه در آن زمان ، وجود دارند .
على بن ابراهيم در تفسير خويش - به چند واسطه - از شهر بن حوشب ، نقل كرده است كه حجاج بن يوسف مىگفت : آيهء
« وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ . . . »
مرا حيران كرده است . من به قتل يهوديان و مسيحيان ، فرمان مىدهم . موقعى كه گردن آنها را مىزنند هر چه انتظار مىكشم چيزى در اين خصوص از آنها نمىشنوم ، حتى لبها را هم حركت نمىدهند ! گفتم : خداوند امير را اصلاح كند ! معناى آيه اين نيست . پرسيد : چيست ؟ گفتم : عيسى بن مريم بيش از قيامت دنيا خواهد آمد و پشت سر حضرت مهدى نماز خواهد خواند . گفت : واى بر تو ، اين را از كجا مىگويى ؟ ! گفتم : امام باقر ( ع ) براى من حديث كرده است . گفت : به خدا ، اين مطلب را از چشمهاى زلال آوردهاى ! بعضى از « شهر » پرسيدند : مقصودت از بيان اين مطلب ، چه بود ؟ ! گفت :
مىخواستم او را بخشم آورم .
ابو القاسم بلخى نيز نظير اين مطلب را ياد كرده است . زجاج اين وجه را ضعيف شمرده ، گويد : آنان كه تا زمان بازگشت عيسى باقى مىمانند تعداد آنها كم است و آيه مقتضى ايمان عموم اهل كتاب است . لكن ممكن است چنين گفته شود كه همهء اهل كتاب مىگويند : ما به آن عيسى كه در آخر الزمان باز مىگردد ، ايمان مىآوريم .
2 - ضمير « به » به مسيح و ضمير « موته » به كتابى مىگردد . يعنى هر يك از يهوديان و مسيحيانى كه از دار دنيا مىروند ، پيش از مرگ خود به عيسى ايمان مىآورند و آن هنگامى است كه تكليف زايل شده و مرگ حتمى است ، لكن اين ايمان به