بيان آيهء 155 تا 158
لغت
بهتان : دروغى كه از بزرگى خود انسان را به حيرت افكند .
مسيح : معناى آن در سورهء آل عمران گذشت .
قتل : هر گاه كسى بگويد : من فلان را كشتم . يعنى از روى علم و خبر او را كشتم و در حقيقت دلالت دارد بر اينكه : او را خوار و ذليل كردم . در مثل گويند :
« قتل ارضا عالمها و قتلت ارض جاهلها » يعنى عالم ، زمين را و زمين جاهل را كشت ، كنايه از اين كه : عالم در روى زمين ، غالب و جاهل ، در روى زمين مغلوب است .
اعراب
فبما نقضهم : حرف « ما » لغو است يعنى « فبنقضهم » . عامل « فبنقضهم » بقولى فعل محذوف يعنى « لعناهم » و بقولى
« حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ »
مى - باشد ( آيه 160 ) و كلمهء « فبظلم » در همان آيه ، بدل است از « فبنقضهم » بنا بر اين
« بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ »
تا آخر آيه : معترضه است . همچنين است
« وَ ما قَتَلُوهُ وَ ما صَلَبُوهُ . . .
تا انتهاى آيه 59 » اين قول از زجاج است .
عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ
: عطف بيان است كه با « ابن مريم » مركب و به صورت يك كلمه در آمده است ، زيرا « ابن » ميان دو علم واقع شده .
رَسُولَ اللَّهِ
: صفت ، براى مسيح يا بدل .
اتِّباعَ الظَّنِّ
: استثناى منقطع . يعنى : « لكنهم يتعبون الظن »
مقصود
هم اكنون خداوند متعال به بيان كارهاى زشت و ناپسند اهل كتاب و مجازات ايشان