پرداخته ، مىفرمايد :
فَبِما نَقْضِهِمْ مِيثاقَهُمْ
: يكى از كارهاى زشت آنان كه موجب حرمان يا لعن آنها شده . پيمان شكنىهاى آنهاست . آنان پيمانهايى را كه با خدا بسته و موظف بودند كه بر طبق آنچه در تورات است ، عمل كنند ، بىشرمانه ، نقض كردند .
وَ كُفْرِهِمْ بِآياتِ اللَّهِ
: ديگر انكار حجتها و دلايل روشنى است كه خداوند ، براى اثبات نبوت و رسالت پيامبران خود ، بيان داشته بود .
وَ قَتْلِهِمُ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ
: آنان تنها به انكار نبوت و رسالت پيامبران ، اكتفاء نمىكردند ! بلكه خون فرستادگان خدا را بنا حق مىريختند . حال آنكه آنان را - گناهى يا خطايى نبود كه مستوجب قتل باشند . اين مطلب را - قبلا - شرح دادهايم - اينكه قتل انبياء را « ناحق » معرف مىكند ، به منظور تاكيد است و گرنه كشتن فرستادهء بر حق الهى ، جز به ناحق نخواهد بود . اين مطلب ، نظير اين است كه قرآن مجيد ، مىگويد :
« وَ مَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا بُرْهانَ لَهُ بِهِ »
( سوره مؤمنون 117 يعنى كسى كه با خداوند يگانه ، خدايى ديگر بخواند ، كه برهانى بر آن ندارد ) بديهى است كه خدايان مجعول و ساختگى دليل و برهانى ندارند . منظور اين است كه : « شرك بطور حتم بى دليل است ،
وَ قَوْلِهِمْ قُلُوبُنا غُلْفٌ
: تفسير اين جمله ، در سورهء بقره ( آيه 88 ) گذشت .
بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ
: خداوند بر دلهاى آنان به سبب كفرشان ، مهر زده است . در باره معناى « طبع » و « ختم » نيز در سورهء بقره ( آيه 7 ) گفتگو كرديم .
فَلا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا
: بنا بر اين ، از چنين مردمى انتظار ايمان و گرايش بسوى حق نيست ، جز اينكه بكمى از حقايق آسمانى ايمان مىآورند ، ممكن است اين استثناء مربوط به كسانى باشد كه از ايشان نفى ايمان شده است و بنا بر اين مقصود اين است كه تنها گروه قليلى از آنها ايمان مىآورند ، نه همهء آنها . گويى خداوند ، با علم به - اينكه در آتيه ، گروه معدودى از آنان ايمان مىآورند ، آنها را از آن اكثريت معاند ، كه از بى ايمانى آنان خبر داده است ، استثناء مىكند : جماعتى از مفسران ، مثل قتاده