به كعبه داخل شده و كعبه را ملوّث كرده باشد ، كه او را از كعبه و حرم بيرون مىكنند و سرش را مىبرند و به دوزخ در خواهد آمد » « 1 » .
اين بدان معنى است كه پهنهء ايمان در داخل پهنهء اسلام است ، همان گونه كه كعبه در داخل حرم است . آن كس كه با تفسير كردن در يكى از اركان سهگانهء ايمان از پهنهء آن بيرون رود ، با اين عمل خود از پهنهء اسلام بيرون نرفته است .
مفيد نيز همين نظر را دارد و ايمان را داخل اسلام امّا وسعت آن را كمتر از وسعت اسلام مىداند « 2 » ، ولى اعمال را در تعريف ايمان داخل نمىكند . مرتكب گناه كبيره را نه مؤمن مطلق مىخواند و نه فاسق مطلق ، بلكه او را مؤمن گناهكار مىشمارد « 3 » . در نظر او ايمان قابل افزايش و كاهش نيست ، و عبارت است از يقينى چندان عقلانى كه چون يك بار حاصل شود از دست نخواهد رفت « 4 » .
ابن بابويه و مفيد هر دو مىگويند كه مؤمنان سرانجام به بهشت در خواهند آمد ، و اينكه تنها مشركان و كافران جاودانه در آتش خواهند ماند « 5 » . گناهكاران اهل توحيد
هامش
( 1 ) - التوحيد ، ص 29 - 228 .
( 2 ) - اوائل ، ص 15 منقول پيش از اين ، ص 14 - 312 .
( 3 ) - همان كتاب ، ص 60 ، منقول پيش از اين ، ص 314 .
( 4 ) - همان كتاب ، ص 58 ، منقول پيش از اين ، ص 318 .
( 5 ) - تصحيح ، ص 55 ؛ « رساله » ، ص 90 ، ف 80 - 79 ؛ رجوع كنيد به علل الشرائع ، ص 90 - 489 كه در آنجا ابن بابويه حديثى از امام محمد باقر ( ع ) روايت كرده است مشعر بر اينكه طينت شيعيان گناهكار با طينت ناصبيان آميخته شده است . به سبب مجاورت است كه شيعيان گاه مرتكب گناه مىشوند و گاه از دشمنان امامان كارهاى خوب سر مىزند . روز قيامت خدا گروهها را تصفيه مىكند و عناصر خالص آنها را بر جاى مىگذارد .
نكتهء مورد نظر در اينجا آن است كه گناهكار شيعه به پاداش خدا خواهد رسيد ، ولى دشمن امامان در مقابل كار نيك خود مزدى نخواهد داشت . تأثير ضمنى اين روايت در آزادى و اختيار انسان مورد ملاحظه قرار نگرفته است .