عمل را در تعريف ايمان وارد كردن شبيه است به طرز تصوّر معتزله و اصحاب حديث از اهل تسنّن كه دربارهء انجام دادن اعمال عبادتى تأكيد مىكردند « 1 » . اسلام وضع حال شرعى خارجى است كه هر كس شهادتين را ادا كند به عنوان دارندهء آن شناخته مىشود . اين نيز منافاتى با وضع معتزله و اصحاب حديث سنّى ندارد .
نظر ابن بابويه دربارهء شخص مرتكب گناه كبيره را ظاهرا مىتوان در حديثى يافت كه وى از قول امام جعفر صادق ( ع ) نقل كرده است . اين روايت مشتمل بر جوابى است كه امام به كسى كه دربارهء ايمان از او پرسش كرده بود داده است :
« از ايمان پرسيده بوديد . ايمان اعتراف به زبان است و باور داشتن به قلب و عمل كردن به تكاليف اساسى . . . و يك نفر ممكن است پيش از آنكه مؤمن باشد مسلمان بوده باشد ؛ تا زمانى كه مسلمان نشده باشد مؤمن نيست .
بنابراين اسلام پيش از ايمان و شريك آن است . پس اگر كسى مرتكب يكى از گناهان بزرگ يا گناهان كوچك شود كه خدا ارتكاب آنها را نهى كرده است ، از ايمان خارج شده و نام مؤمن از او فرو افتاده است ، در صورتى كه نام مسلمان نيز هنوز بر او باقى است .
اگر پشيمان شود و از خدا طلب آمرزش كند ، به ايمان بازمىگردد . و معصيت او را از اسلام به كفر و طغيانى كه سبب حلال شدن ريختن خون شخص مىشود بيرون نمىبرد . ولى اگر چيزى را كه حرام است حلال بداند ، و آنچه را حلال است حرام بداند و اين را دين خود اختيار كند ، از ايمان و اسلام بيرون رفته و به كفر درآمده است . و مثل او مثل كسى است كه به حرم و سپس
هامش
( 1 ) - براى آگاهى از نظر اهل سنت رجوع شود به مكارتى علم كلام اشعرى ، ص 45 ، 244 ؛ لا اوست ، اعتقاد نامهء ابن بطه ، ص 48 ، 47 .McCastry , The Theology of al - Ash ari . Laoust , Ia Professiosn de foid'Ibn Batta .