مفيد در جاى ديگر كتابش پس از آن توضيح مىدهد كه مقصود وى و اكثريّت عظيم اماميّه از رجعت چيست . اين است كه پيش از روز رستاخيز ، در زمان حضرت مهدى ( ع ) خدا دو گروه از مردگان را به زندگى و به اين جهان بازمىگرداند : هم از خوبانى كه از گناهان كبيره دورى جسته بودند ، و هم از مردمان بسيار بد . خدا دستهء اوّل را بر دستهء دوم پيروز مىكند كه از آنان انتقام مىگيرند ، و سپس هر دو دسته مىميرند و منتظر روز رستاخيز و ثواب يا عقاب ابدى خويش مىمانند « 1 » .
يك معتزلى هنگام مناظرهء با مفيد به اشكالى كه در اين نظريّه وجود دارد اشاره مىكند . مىگويد كه امكان آن هست تا بدترين دشمنان شيعه همچون يزيد و شمر و ابن ملجم در صورتى كه فرصت بازگشت به روى زمين و زندگى به دست آورند ، توبه كنند و از خلود در آتش خلاص شوند . مفيد مىگويد كه در اينجا دو جواب وجود دارد : يكى اينكه ، با وجود مخالف نبودن عقل با چنين پيشامدى ، احاديث محكمى در دست است كه بنا بر آنها معلوم مىشود كه اين اشخاص بدون شك در آتش مخلّد خواهند بود . جواب دوم آن است كه خدا توبهء اين كافران را نمىپذيرد ، همان گونه كه توبهء فرعون را هم قبول نخواهد كرد . حكمت او مقتضى عدم قبول توبهء آنان است « 2 » .
سپس معتزلى در جواب شيخ مفيد مىگويد كه اين عمل بدان معنى است كه خدا آنان را به كار بد كردن اغوا مىكند ، چه مىدانند كه اگر هم بخواهند راه خود را عوض كنند ، توبهء آنان پذيرفته نخواهد شد . و مفيد در پاسخ چنين گفت : چنان نيست كه گمان مىكنيد ، چه كيفرى كه پس از مرگ ديدهاند آنان را از كار بد كردن بازمىدارد و هرگز چنان نخواهند خواست كه هنگامى كه به زندگى بازگشتهاند كارى كنند كه بر كيفر ايشان افزوده شود « 3 » .
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، ص 50 .
( 2 ) - مفيد ، الفصول ، ص 16 - 115 .
( 3 ) - همان كتاب ، ص 117 .