با آن همراه باشد . و در خبر است كه خداى تعالى دربارهء گروهى از آفريدگان خود گفته است كه بازگشت ايشان به آتش است و به او ايمان نمىآورند و دست از كفر و سركشى بر نمىدارند .
اجماع فقهاى اماميّه و راويان حديث ايشان چنين است ، و از متكلّمان ايشان گفتارى در اين باره نديدهام تا آن را نقل كنم » « 1 » .
نكتهء جالب توجّه در اينجا گفتهء مفيد است به اينكه بعضى از طبقات مردم مىتوانند توبه كنند يا ايمان بياورند ، ولى قطعا موفّق به توبه نمىشوند . و اين قطعيّت مستخرج از وحى است .
و اين مثال خوبى براى ارتباط شيخ مفيد با طرز تصوّر معتزلى است . وى مىتواند به صورت نظرى اين مطلب را بپذيرد ، ولى ، بنا بر وحى ، آن را انكار مىكند . و در ضمن بيان اين نظر كمال توجّه را به گفتن اين مطلب دارد كه اشخاص مورد نظر هنوز هم با انتخاب آزاد خويش عمل مىكنند . يك معتزلى هرگز روا نمىدارد كه آنچه عقلا ممكن است با روايت اين اندازه محدوديّت پيدا كند .
احاديث مربوط به آخرت و رجعت
احاديث ديگرى كه از امامان نقل شده ، جزئى از اعتقادات شيعه را دربارهء مرگ و روز قيامت و فاصلهء ميان اين دو تشكيل مىدهد . يكى از اين اعتقادات رجعت يعنى بازگشت مردگان به حيات است . مفيد مىگويد :
« اماميّه بر اين امر اتّفاق دارند كه عدّهء كثيرى از مردگان پيش از روز قيامت به دنيا بازمىگردند ، هر چند ميان آنان در معنى رجعت اختلاف است .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
معتزله و خوارج و زيديّه و مرجئه و اصحاب حديث در همهء آنچه گفتيم با اماميّه مخالفند » « 2 » .
هامش
( 1 ) - همان جا ، و اين در مورد حالتى كه پيش از اين ، ص 30 - 328 ، ذكر شد قابل تطبيق است .
( 2 ) - اوائل ، ص 13 .