شرح ملاقاتى ميان مفيد و رمّانى در الفصول المختارة « 1 » آمده است . در آن بحث و استدلال مفصّلى دربارهء فدك و حقّانيّت ابو بكر نقل شده . ولى اين مطلب ديده نمىشود كه مفيد شاگرد بوده يا به او لقبى داده شده است . ابن النّديم كه در حدود 377 / 987 كتاب خود را نوشته ، از عنوان « مفيد » ذكرى نكرده است .
ابن شهر آشوب گزارش ديگرى دربارهء منشأ عنوان مفيد آورده است . به گفتهء وى اين لقب از جانب امام غايب به شيخ عطا شده بود « 2 » . طبرسى دو يا سه نامهاى را كه معروف است كه امام غايب در ميان سالهاى 410 تا 413 به شيخ نوشته بوده ، در كتاب خود نقل كرده است . عنوان نخستين نامه چنين است : « به برادر حقيقى و دوست راهيافتهء به راه راست الشّيخ المفيد ابو عبد اللّه » ، . . . « 3 » گذشته از كيفيت انتساب اين نامهها ، بايد گفت كه كاملا امكان دارد كه آن نامهها در زمان حيات مفيد نوشته شده باشد . و اين مطلب منشأ اين عنوان را معلوم مىكند ، و نشان مىدهد كه مقصود از كلمهء مفيد « سودمند » بودن براى امام غايب و نيز « آموزنده و فايدهرسان » بودن براى شاگردانش بوده است .
معلّمان كلام شيخ مفيد چه كسان بودهاند ؟ نجاشى در اين خصوص چنين آورده است :
« طاهر غلام ابى الحبيش [ كه بدون شك بايد ابى الجيش خوانده شود ] .
وى متكلّم بود و شيخ ابو عبد اللّه - رحمة اللّه عليه - تحصيل ( قراءة ) خود را نزد او آغاز كرد . وى كتابهايى نوشته بود كه شيخ - رضى اللّه عنه - معمولا از آنها سخن مىگفت » « 4 » .
هامش
( 1 ) - شيخ مفيد ، الفصول المختارة من العيون و المحاسن ( چاپ دوم ؛ نجف :
الحيدريه ، 1962 ) ، ص 74 - 269 .
( 2 ) - محمد بن على بن شهر آشوب ، معالم العلماء ، چاپ محمد صادق آل بحر العلوم ( نجف : الحيدريه ، 1961 ) ، ص 113 .
( 3 ) - الطبرسى ، الاحتجاج ، چاپ محمد باقر الخرسان ( نجف : النعمان ، 1966 ) ، دوم ، 322 .
( 4 ) - النجاشى ، ص 155 . به طاهر غلام ابى الجيش به اختصار در الفهرست طوسى ، ص 112 ، نيز اشاره شده است .