است : او صدقهء فراوان مىداد ، و فروتنى شگفتانگيز داشت ، و بسيار نماز مىخواند و روزه مىگرفت و لباسهاى خشن مىپوشيد . ديگرى گفته است :
عضد الدّوله غالبا به ديدار شيخ مفيد مىرفت . هفتاد و شش سال عمر كرد و بيش از 200 اثر از خود بر جاى گذاشت . مردمان در جنازهء او حضور يافتند و گفتهاند كه 000 ، 80 نفر از رافضيان و شيعيان و خوارج در تشييع او شركت جستند . و خدا مردمان را از او خلاص كرد . مرگ وى در رمضان اتّفاق افتاد . رحمت خداى بر او باد ! » « 1 »
اين سه نمونه براى آن كافى است كه تا حدّى اهمّيّت مفيد را به عنوان عالم شيعهء برجستهء زمان خود ثابت كند . آنچه پس از اين مىآيد حوادث ايّام زندگى او است .
وى در يازدهم ذو القعدهء سال 336 / 948 « 2 » يا 338 / 950 « 3 » در عكبرا ، شهرى بر كرانهء شرقى دجله در نيمه راه ميان بغداد و موصل به دنيا آمد . بسيار زود همراه پدرش به بغداد رفت و به تحصيل پرداخت . اين اطّلاعات از مجموعهء ورّام بن امير فوارس ، نويسندهء امامى قرن ششم گرفته شده است « 4 » . همين منبع مىگويد كه مفيد را براى تحصيل علم نخست نزد ابو عبد اللّه بصرى و سپس نزد شخصى به نام ابو ياسر فرستادند كه در محلّهء باب خراسان زندگى مىكرد . ابو ياسر كه نمىتوانست به پرسشهاى شاگردش پاسخ دهد ،
هامش
( 1 ) - الذهبى ، كتاب العبر فى خبر من غبر ، چاپ صلاح الدين المنجد ( « التراث العربى » شمارهء 10 ؛ كويت : مطبعة حكومة الكويت ، 66 - 1960 ) ، سوم ، 15 - 114 .
( 2 ) - النجاشى ، كتاب الرجال ( تهران : مصطفوى ، بىتاريخ ) ، ص 315 .
( 3 ) - محمد بن الحسن الطوسى ، الفهرست ، چاپ محمد صادق آل بحر العلوم ( چاپ دوم ؛ نجف : الحيدريه ، 1961 ) ، ص 186 .
( 4 ) - به نقل نور اللّه شوشترى ، مجالس المؤمنين ( تهران ، اسلاميه ، 1375 ه ق ) ، اول ، 463 و بعد . در خصوص ورام رجوع كنيد به كارل بروكلمان ، تاريخ ادبيات عرب ( چاپ سوم ، ليدن : بريل ، 1943 ) ، ذيل اول ، ص 709 .C . Brockelmann , Geschichte der Arabischen Litteratur.