و در دفاع از اصول عقايد آنان نوشت ، و به مناظرههايى بر ضدّ نسلهاى نخستين اسلام ، اصحاب و تابعين ، و نيز بر ضدّ فقيهانى كه اجتهاد را به كار مىبردند پرداخت . وى يكى از ائمهء ضلال بود . پيش از آنكه خدا مسلمانان را از او خلاص كند ، گروهى از مردمان را خراب كرد . وى در 2 رمضان 413 از دنيا رفت » « 1 » .
نظر يكى از اصحاب حديث سنّى چنين بود . معاصر سالخوردهتر مفيد ، ابن النّديم با نظر مهر بيشترى همين كارايى وى را در استدلال بيان كرده است . در فصل مربوط به متكلّمان شيعه چنين نوشته است :
« ابن المعلّم ، ابو عبد اللّه ، در زمان ما رهبرى متكلّمان شيعه با او است . وى در تركيب كلام بنابر اعتقاد همكاران خود برجسته است و عقل نكته سنج و قدرت نفوذ فراوان دارد . من با او ملاقات كرده و او را بسيار روشن ديدهام » « 2 » .
الفهرست ابن النديم در 377 / 88 - 987 انتشار يافت ، و شيخ مفيد در اين زمان چهل سال داشت .
يك داورى تركيبى از ديدگاههاى شيعه و سنّى توسّط ذهبى صورت گرفته كه چنين گفته است :
« شيخ مفيد ، ابو عبد اللّه محمّد بن محمّد بن نعمان بغدادى كرخى ؛ وى به عنوان ابن المعلّم نيز شناخته مىشد ، و دانشمند شيعه و امام رافضيان و مؤلّف چندين كتاب بود . ابن ابى طىّ در تاريخ الاماميه چنين نوشته است : وى شيخ برجستهء فرقه و فقيه و جدلى بود . در زمان سلطنت آل بويه با برجستگى فراوان بر ضدّ طرفداران همهء عقايد به مجادله و مناظره برمىخاست . وى گفته
هامش
( 1 ) - الخطيب البغدادى ، سوم ، 231 .
( 2 ) - ابن النديم ، كتاب الفهرست ، چاپ فلوگل ( بيروت : چاپ افست خياط ، 1964 ، ص 178 ) . نيز رجوع كنيد به ص 197 .