لازم براى منصب امامت است موضوعى مربوط به كوشش شخصى و اجتهاد است « 1 » .
ولى لازم نيست كه شخص برگزيده شده بهترين بوده باشد « 2 » .
به گفتهء مفيد ، اماميّه آمادهء آنند كه از سلسلهء دوازده امام خود به وسيلهء « قياس عقلى و وحى و حديث پسنديده و برهان آشكارى كه تمسّك به آن سبب رسيدن به يقين است » « 3 » دفاع كنند . منازعات تاريخى كه مفيد بسيارى از وقت و هنر و مركّب خود را به آنها مصروف داشته ، همچون اينكه كدام يك از ياران پيغمبر ( ص ) بهتر بود ، يا اينكه حضرت رسول ( ص ) حضرت على ( ع ) و خاندان او را به جانشينى برگزيد ، همه بيرون از چشمانداز بحث حاضر قرار دارد كه بيش از پيشامدهاى تاريخى كه اساس تلاش كلامى او را تشكيل مىدهد ، دربارهء خود علم كلام شيخ مفيد بحث مىكند .
نتيجه
شيخ مفيد نگرشى از امامت را عرضه مىدارد كه معتدل است ولى به صورت قطعى شيعى دوازده امامى است . استدلال وى بر ضرورت وجود امام مبتنى بر حكمت و عنايت و لطف الهى است . در دفاع از غيبت امام دوازدهم از آموزهء اصلح معتزله بهرهبردارى مىكند . و اين بدان معنى است كه آميخته شدن كلام معتزلى و شيعى با يكديگر توسّط مفيد ، چيزى بيش از پذيرفتن اصول عدل و توحيد الهى بوده است . ولى هنگامى كه مفيد در معرض آن قرار مىگيرد كه دليل يقين خويش را نسبت به وجود امامى كه هيچ كس او را نديده و نسبت به فايدهء داشتن امامى كه هيچ كس نمىتواند با او مشورت كند ، اظهار بدارد ، به اين روايت شيعى متّكى مىشود كه زمين هرگز نبايد خالى از حجّت باشد .
هامش
( 1 ) - همان منبع ، ص 101 - 99 .
( 2 ) - اوائل ، ص 217 .
( 3 ) - اوائل ، ص 10 .