و جمع آن باشد [ كه ] فريضه با فريضه جمع كند ، و از بهر هر فريضهاى تيمّمى ببايد كرد بىآنكه فاصله در ميان [ افتد ] و ميان نماز پيشين و پسين جمع كند . و ميان شام و خفتن جمع كند . و در نماز شام [ و صبح ] قصر روا نباشد ، و مسافر اگر در يك شبانروز ، در منزلى مقيم شود اولىتر آن بود كه نمازها به وقت گزارد . و چون جمع خواهد كرد ، شايد كه نماز پسين با وقت نماز پيشين بگزارد و هر دو در وقت پسين گزارد ، و اگر خواهد نماز پيشين و نماز پسين در وقت پسين بگزارد و نماز شام با خفتن همچنين جمع كند ، و چون پيشين و پسين جمع خواهد كرد با يكديگر ، نشايد كه نماز پسين پيش از نماز پيشين بكند و فاصلهء ميان هر دو نماز بايد كه بيش از قامت گفتن نباشد . يا تيمّم ، و اگر فاصله دراز شود ، جمع باطل باشد . و نيّت جمع آن وقت بايد كرد كه مبدأ به نماز خواهد كرد ، و اگر ميانهء نماز پيشين نيّت جمع كند روا باشد . و اگر نيّت نكند تا آنگه كه [ از ] نماز پيشين فارغ شود ، جمع روا نباشد . نماز ديگر به وقت خود بايد كرد . و مسافر را روا باشد كه بر پشت چهار پاى يا در حال پياده رفتن نماز سنن و نوافل گزارد . و ركوع و سجود به سر اشارت كند . و در سجود سر فروتر از ركوع دارد . و شرط نيست كه در سجود سر بر پشت ستور نهد يا بر زين يا بر پالان مگر در كجاوه باشد [ و سجده تواند كرد ، و اگر عنان ستور به دست سوار باشد ] روى به قبله [ آورد ] و تكبير احرام بگويد ، پس روى به راه آورد و اگر عنان به دست او نبود ، روى بدان راه كه دارد تكبير احرام بگويد و نماز مىكند . و پياده در وقت تكبير احرام روى به قبله كند . و مسافر در سفر اگر نيّت روزه كند و پيش از آنكه افطار كند مقيم شود . نشايد كه افطار كند [ و اگر مقيم نيّت روزه كند و پس در وقت صبح عزم سفر كند ] و اگر از موضع خويش بيرون رود ، روا نباشد كه روزهء آن روز بگشايد ، و در سفر به روزه بودن فاضلتر است از روزه گشودن ، و در نماز ، قصر فاضلتر است از نماز تمام كردن .
شيخ - رحمة اللّه عليه - گفت : اين قدر كفايتست از احكام شريعت سالكان را در سفر ، و آنچه مستحب است در سفر طلب كردن رفيق است كه گفتهاند : « الرّفيق ثمّ الطّريق » « * » و رسول - صلى اللّه عليه و سلّم - نهى كرده است كه مسافر به تنها سفر كند . امّا اگر مسافر سالكى بود پاكرو و عالم به آفت نفس و بصير به احوال خود ، او را جائز بود به تنها سفر كردن ، و اگر جمعى باشند كه به سفر مىروند ، بايد كه يكى امير ايشان باشد ، كه در خبر است كه رسول - عليه السّلام - گفت كه : چون سه تن به سفر روند ، بايد كه يكى را مقدّم كنند « * * » و در اصطلاح صوفيان مقدّم ، « پيشرو » خوانند و بايد كه پيشرو زاهدترين جماعت باشد و به شعار تقوى آراسته بود و به زينت فتوّت و مروّت و سخاوت متحلّى باشد و ناصح و مشفق جماعت بود و در خبر آمده
هامش
( * ) فرائد الادب ص 951 .
( * * ) اشاره به حديث : « اذا خرج ثلاثة فى سفر فأمروا احدكم » جامع الصغير ج 1 ص 24 .