تيمّم كند فريضه بدان نتوان گزارد . و اگر وقت نماز درآيد و آب و خاك نيابد ، نماز كند نگاهداشت حق وقت را . پس به آب يا به خاك رسد آن نماز را قضا بايد كرد . و هرگه كه وضو ندارد [ نشايد كه مصحف برگيرد و اگر جنب باشد ] نشايد كه قرآن خواند . بلكه به عوض تلاوت ذكرى مىكند . و تيمّم نشايد كرد ، الّا به خاكى پاك كه گرد به دست باز گيرد و آن را غبارى بود . و به آهك و گچ و غير آن ، تيمم جائز نباشد . و اگر بر جامه يا بر پشت ستور گرد باشد ، اگر دست بر آنجا زند و تيمّم كند روا باشد . و در وقت تيمّم كردن ، مستحب است كه بسم اللّه بگويد .
و نيّت آوردن فرض است . و نيّت چنين بايد آورد كه : نيّت آوردم كه نماز فريضه بر خود مباح كنم ، و كيفيت تيمّم دو ضربت است . در ضربت اوّل انگشتها بهم باز نهد ، دستها از هم گشاده ، پس كف دست بر خاك زند ، و همه روى مسح كند ، و اگر از محلّ فرض كه حدّ روى است چيزى باقى گذارد و در مسح دست نيايد ، تيمّم درست نباشد ، و در ضربت ديگر انگشتان گشاده كند و هر دو كف بر خاك زند پس به دست چپ دست راست را مسح كند ، و به دست راست دست چپ را مسح كند ، و كفهاى دست بهم در مالد و ميان انگشتان خلال كند ، و سنّت را دست در زير ريش مالد ، بىآنكه خاك به بن موى رساند . و در سفر دراز و كوتاه حكم تيمّم يكسان است . امّا مسح بر موزه جائز است مسافر را سه شبانروز و مقيم را يك شبانهروز . و ابتداى اين مدت از اوّل حدث باشد پس از آنكه [ موزه ] در پاى كرده باشد . نه از وقت موزه در پاى كردن . و شرط آنست كه وضو تمام كرده باشد كه موزه در پاى كند و اگر وضو كند و يك پاى بشويد ، و يك پاى در موزه كند ، پس پاى ديگر بشويد و در موزه كند روا نبود بر آن مسح كشيدن كه پيش از كماليّت طهارت ، موزه در پاى كرده بود . شرط ديگر آنست كه موزه قوى باشد چنان كه با آن بتوان رفت و پاى تا به كعب كه محلّ فرض است بپوشيده باشد . و فرض مسح موزه چندان است كه نام مسح بر آن افتد . و سنّت آنست زور موزه مسح كند [ به دست راست آنجا كه پشت پاى اوست و به دست چپ كف پاى را مسح كند ] و اگر مسح به آخر رسيده باشد ، يا از موزه آن قدر ديده شود كه بعضى از محلّ فرض ظاهر شود و وضو دارد ، كفايت باشد كه موزه از پاى بيرون كند و به آب بشويد ، بىآنكه او را ديگرباره وضو بايد كرد بر اصحّ مذهب . و اگر در سفر مسح كند و پس مقيم شود ، پيش از يك شبانروز ، مسح كردن درست نباشد . و اگر در حضر وضو كند و مسح موزه كند پس به سفر رود ، يك شبانروز بيش مسح نكند . و بر جورب پشمين و كرباسين مسح روا نباشد . و اگر در پوست گرفته باشد ، يا چند طاق كرباس يا نمد بر هم نهاده باشد هم نشايد ، تا سخت شود و چرم برنهد ، آنگه روا باشد كه بر آن مسح كشد ، و اگر دو موزه به زور هم در پوشد ، روا نباشد بر موزهء زورين مسح كشيدن . و اللّه اعلم .
امّا قصر و جمع در نماز : قصر ، آن باشد كه آن نماز كه چهار ركعت باشد ، دو ركعت كند .
عوارف المعارف ( فارسى ) — صفحة 65
مساهمون: عمر السهروردي
ص٦٥