« منزلة بين منزلتين » 2 ( موضع بينابين ) - لوازم كاملا ملموس اعتقادى - سياسى و گاهى با رنگ و بوى شيعى به همراه داشت ، بخصوص پس از مرگ هارون كه برنامههاى جانشينى به هم خورد و نزاع بر سر خلافت ، ميان دو پسرش امين و مأمون ، موجب تقسيمات منطقهاى گرديد . پس از آنكه نيروى فرستاده شدهء امين براى مقابله با مأمون در سال 195 ق / 811 م ، در حوالى رى تن به شكست داد ، نيروهاى مأمون بغداد را محاصره كردند . چهارده ماه محاصرهء شهر ، كه اتفاقى بىنظير در تاريخ اسلام و موجب ممنوعيت ورود و خروج ، گلولهباران شهر ، قحطى و نبرد تن به تن بود ، در سال 198 ق / 813 م ، خاتمه يافت .
دخالت گروههاى خراسانى پيشين مستقر در شهر ( ابنا ) سرنوشتساز بود ؛ چرا كه اعلام حمايت نهايىشان از مأمون ، توازن قوا را به نفع او تغيير داد . « ابنا » با گفتمان حديثگراى احمد بن حنبل بغدادى ( م 241 ق / 855 م ) و معاصرش ، داود بن خلف ( م 270 ق / 883 م ) ، همدلى داشتند . احمد بن حنبل منابع شريعت را معانى ظاهرى قرآن ، اخبار نبوى ( حديث ) و آراء فقهى صحابه پيامبر [ صلّى اللّه عليه و إله ] مىدانست و داود بن خلف - كه در كوفه متولّد شد و سپس به بغداد عزيمت كرد و در آنجا به امر تعليم پرداخت - با مكتب « ظاهرى » همدلى داشت . [ وجه تسميهء « ظاهرى » اين است كه ] پيروان اين مكتب استدلال مىكردند كه عقيده و عمل بايد بر معانى لغوى يا ظاهرى قرآن و حديث استوار باشد . آرمانى دانستن خلافت اوليه ، كه مشخصهء نظريهء حنبلى نخستين در اين دوره بود ، به موازات مبارزهء آنها عليه انحطاط در موقعيت خودشان ، در نظام اجتماعى رو به رشد عبّاسى ، در ميان « ابنا » تشديد شد . پاىبندى « ابنا » به حديثگرايى ، باتوجه به اين عقيدهء حنبلىها كه جامعهء شهرى و بخصوص تاجران ثروتمندتر نبايد ماليات بپردازند ، مورد حمايت بزرگترين تاجران شهر قرار گرفت و با وفادارى آنان همراه شد . 3
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 97
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص٩٧