امام [ عليه السّلام ] تنها نخواهد گذاشت ، حتى اگر تنها دو نفر روى زمين باقى مانده باشند .
به نظر مىرسد خود صفّار با اين عقيده موافق بوده كه آغاز دوبارهء روند جانشينى نزديك است ، اما - و در اين فترت - ضرورت و اهميت رسالت ائمّه [ عليهم السّلام ] را به مؤمنان متذكر شده و تأكيد كرده كه روايات ائمّه [ عليهم السّلام ] دشوار است ، و ماهيت رسالت ايشان از نظر تاريخى سرّى است ، و ائمّه [ عليهم السّلام ] داراى اسرارى الهىاند كه آنها را به يكديگر منتقل كردهاند .
هجمهء معنوى سياسى - نظامى ، كه شهر طىّ دورهء عبّاسى در معرض آن قرار داشت ( حملهء معنوى از طرف سنّىها و نيز شيعيان زيدى و اسماعيلى ، و حملهء سياسى - نظامى كه خود بغداد هدايت مىكرد ) نيز در بالا مطرح شده است . هرچند قم در مقايسه با اوضاع و احوال شيعيان امامى ساير نقاط در ايران و عراق به عنوان گروههاى پراكندهء مؤمنان در حكومت تحت سيطرهء اهل تسنّن ، تا اندازهاى پناهگاهى براى مؤمنان در اين دوره بود ، ولى ظاهرا نمىتوانست طىّ اين دوره پناهگاه دائما امنى براى ساكنانش باشد . به همين دليل ، ضرورت داشت مقام خاص ائمّه [ عليهم السّلام ] و خود ساكنان قم به عنوان شيعيان ايشان ، بهطور دايم يادآورى شود ؛ اينكه هم محاسن و هم بصائر الدرجات را موكّلان [ موالى ] طايفهء « اشعرى » جمعآورى كردند و شرح و وصف دستيابى طايفهء « اشعرى » به شهرت و رهبرى در قم و توابعش طىّ دوران اوليهء اسلام و بخصوص قرن سوم ق / نهم م - كه قبلا گذشت - از اين حكايت دارد كه بزرگان شهر لزوم چنين حمايتهايى را - گرچه تنها بهطور ضمنى - به رسميت مىشناختند . نقش نسبتا برجستهتر اشعريان و ديگر راويان قمى در نقل روايات بصائر ، در مقايسه با محاسن ، از ظهور علاقهاى بومى ، يعنى علاقهاى قمى به روايات بهطور عام ، و رواياتى از بصائر بهطور خاص ، كه بر موقعيت خاص و در واقع خارقالعاده ائمّه [ عليهم السّلام ] و طرفدارانشان تأكيد كرده است ، حكايت دارد .
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 453
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص٤٥٣