در اين روند ، برمبناى آنچه از محاسن باقى مانده ، به نظر مىرسد از زمان تأليف آن - در سالهاى مقارن غيبت امام [ عليه السّلام ] - تعدادى از احاديث رايج در قم توسط محدّثانى نقل شده بود كه با مراكز مذهب ، به ويژه در عراق ، و با ساير مراكز در ايران مرتبط بودند . براساس اسناد محاسن ، به نظر مىرسد طايفهء « اشعرى » در قم و ساير قمىها تا اين زمان ، در نقل احاديث ائمّه [ عليهم السّلام ] سهيم شده بودند . در همين زمان ، باتوجه به اينكه اسامى افرادى همچون محمّد بن سنان ، مفضّل بن عمر ، جابر بن يزيد ، ابان بن عثمان احمر ، محمّد بن عيسى بن عبيد ، محمّد بن جمهور عمّى و نوفلى در كنار اسامى فضيل بن يسّار ، جميل بن درّاج و ابو حمزه ثمالى به چشم مىخورد ، به نظر مىرسد از نظر برقى - اگر نگوييم از نظر نجاشى و طوسى نيز - اين افراد از وثاقت يكسانى برخوردار بودهاند . شايد تمسّك به احاديث منقول از چنين افرادى يكى از عوامل اخراج برقى از قم توسط احمد اشعرى بود .
در اين صورت ، استقبال احمد اشعرى از بازگشت برقى به قم و شيوهء مشاركت متواضعانهء او در مراسم كفن و دفن برقى ممكن است در مجموع ، بيانگر اين باشد كه در پى غيبت امام دوازدهم [ عليه السّلام ] و باتوجه به تداوم فشارهاى معنوى ، سياسى و نظامى ، كه بر قم وارد آمده بود ، طرح و برنامهء فراگيرتر [ يعنى گردآورى محاسن ] ، براى زندگى شيعيان عموما و خود قم خصوصا مهمتر انگاشته شد .
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 205
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص٢٠٥