الفهرست ، مقام برقى را به عنوان صحابى اين دو امام [ عليهما السّلام ] متذكر شده است . ر . ك .
كتاب الفهرست للنديم ، تهران ، بىتا ، ص 276 - 277 . طوسى ، يعقوب بن اسحاق برقى را صحابى امام دهم و يازدهم [ عليهما السّلام ] دانسته است . ر . ك . طوسى ، رجال ، ص 426 ، 437 .
( 6 ) . مدرّسى
( Crisis , p . 15 n 73 )
خاطرنشان مىكند كه [ لفظ ] « ثقه » ، در مواردى كه افراد ، كارگزاران ائمّه [ عليهم السّلام ] بودند ، به وثاقت مالى اشاره دارد . درحالىكه برقى از اصحاب چند امام [ عليهم السّلام ] بوده است ، هيچ نشانهاى در دست نيست كه وى نمايندهء مالى يا كارگزار هيچيك از ائمّه [ عليهم السّلام ] بوده باشد . بنابراين ، به نظر مىرسد اين تعبير به وثاقت وى به عنوان يك راوى اشاره دارد .
( 7 ) . نجاشى [ پيشين ] ، ص 76 ، 335 .
( 8 ) . طوسى ، الفهرست ، ص 20 ، 148 . طوسى اقدامات پدر احمد يعنى محمّد [ در نقل حديث ] را مورد مذمّت قرار نداده است .
( 9 ) . براساس آنچه ج . محدّث ارموى در مقدّمهاش بر كتاب محاسن برقى ( تهران ، 1370 ق / 1950 - 1951 م ، ص 10 ) نقل كرده است . اين جانب از دكتر يان هوارد به خاطر آنكه اين اثر را در اختيار من گذاشت ، سپاسگزارم . همچنين ر . ك .
Madelung , Religious Trends , p . 81 ; Etan Kohlberg , " Imam and Community " [ op . cit ] , p . 39 .
بنابراين ، اشعرى دستكم تا زمان فوت برقى بين سالهاى 274 ق / 887 م و 280 ق / 894 م زنده بوده است . منابع شيعى حاكى از اين هستند كه وقتى برقى از قم اخراج شد ، به رى ، كه تحت تصرف ماذرايى بود ، مسافرت كرد . تصرف رى توسط ماذرايى در حدود سال 276 ق / 889 - 890 م حاكى از تاريخ متأخّرترى براى فوت برقى است ، تا وى امكان بازگشت به قم را داشته باشد . در مورد برقى و حضورش در رى در دوران حضور ماذرايى در آنجا ، ر . ك . مقدّمهء ارموى بر محاسن ، ص 31 به بعد ؛ طبرى [ پيشين ] ، ج 37 ، ص 159 - 160 ؛ اردبيلى [ پيشين ] ، ج 1 ، ص 63 - 65 ؛ خوانسارى ، روضات ، ج 1 ، ص 44 - 45 ؛ امين ، اعيان ، ج 9 ، ص 266 - 272 ، و ديگران ، همانگونه كه در مقدّمهء ارموى نقل شده است . همچنين ر . ك .
Pellat
. قس .
Modarressi , crisis , pp . 34 - 5
( 10 ) . رجاليان متأخّر از محمّد بن على به عنوان « شيخ قمىها » نام بردهاند كه حاكى از رهبرى معنوى اوست