يعقوبى ( م بعد 292 ق / 905 م ) ، كه منبعى معاصر با اين واقعه است ، نقل كرده كه گروههاى عظيمى در اين مراسم شركت داشتهاند كه حاكى از گسترش پيوستهء همدلى با آرمانهاى شيعه است . احتمالا به همين دلايل - اگر نگوييم همچنين براى نظارت بر تشييع پيكر امام [ عليه السّلام ] - خليفه معتمد نيز يك مقام رسمى را براى شركت در مراسم تدفين امام يازدهم [ عليه السّلام ] روانه كرد . 8
زمانى كه موفقيتهاى شيعه همچنان با حمايت دربار پيوند داشت و از اينرو ، به اين حمايت و به زد و بندهاى سياسى ، كه مبناى عملكرد و توافق دربار بود ، متّكى بود ، مجددا شيعه در سطح نخبگان نيز مطرح شد . معتز به علت عدم توانايى در فراهم كردن پشتوانهء كافى براى حفظ موقعيتش ، در سال 255 ق / 870 م ، توسط نظاميان ترور شد . مهتدى ، كه از سوى نظاميان به قدرت رسيده بود ، يازده ماه حكومت كرد تا اينكه در سال 256 ق / 870 م ، نظاميان او را نيز به قتل رساندند ؛ چرا كه او نيز نتوانست منابع كافى را براى درآمد دولت تأمين كند . در سال 257 ق / 870 - 871 م ، زنگيان وارد بصره شدند و در همان سال ، يعقوب بن ليث صفّارى وارد فارس شد و خليفه را مجبور كرد تا حكومت وى را در بلخ و مناطقى در كرمان و سجستان تأييد و تنفيذ كند . در سال 261 ق / 874 - 875 م ، زنگيان اهواز را به دست گرفتند و در سال 264 ق / 877 - 878 م ، در اوج قدرتشان ، « واسط » را نيز به تصرف خود درآوردند . 9 دو دهه پس از مرگ متوكّل شيعهستيز در سال 274 ق / 861 م و چند سال پس از وفات امام يازدهم [ عليه السّلام ] در سال 260 ق / 874 م و به دنبال آن ، غيبت پسرش [ عليه السّلام ] در سال 265 ق / 878 م ، ابو احمد موفّق ( م 278 - 279 ق / 892 م ) - فرمانده نظامى كه به خلافت رسيدن برادرش معتمد [ باللّه ] ( حك : 256 ق / 870 م تا 279 ق / 892 م ) را تضمين كرد - اسماعيل بن بلبل را ، كه شيعه بود ، به مقامى در سامرّاء منصوب كرد . 10
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 124
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٢٤