در پى تصرف مركز حكومت زنگيان توسط موفّق در سال 270 ق / 883 م ، كه به تازگى به توافق جديدى با طولونىها بر سر مصر دست يافته بود ، وى به عنوان بخشى از اقداماتش در جهت تثبيت تسلّط بر دولت مركزى ، از طريق كنار گذاشتن نظاميان از هرگونه مداخله در امور سياسى و بخصوص مالى ، معاون اجرايى خود را از كار بر كنار كرد و اسماعيل بن بلبل به انجام وظايف وزير پرداخت . اگر گرايشهاى شيعى اسماعيل وى را به موفّق وابسته كرد ، اين حركت نيز فقط مىتوانست چراغ سبزى باشد به عناصر شيعى متمايل به اتحاد [ با دربار ] - اگر نگوييم صرفا متمايل به « تفاهم » - تا در قبال نفوذ و تأثير اتحاد ميان نظاميان ، تجّار و محدّثان سنّى ، موازنه برقرار كند . در واقع ، اسماعيل [ نيز ] به نوبهء خود ، تجّارى از خاندان « بنى فرات » را به منصبهاى مالى مهم دولت منصوب كرد تا به اجراى اين سياستها كمك كند . احمد بن محمّد ( م 291 ق / 904 م ) به سرپرستى ادارهء اراضى عراق و پس از آن به سرپرستى همان اداره در كل حكومت منصوب شد و از مساعدت برادرش على ( م 312 ق / 924 م ) بهره جست . خاندان فرات همانند ابن بلبل ، آشكارا گرايشهاى شيعى داشتند . يكى از اعضاى اين خاندان با امام رضا [ عليه السّلام ] ارتباط داشت و در بغداد در سال 203 ق / 818 - 819 م ، در خلال شورشهايى عليه مأمون در عراق ، اعدام شد . اسماعيل نيز ساير شيعيان را گرد خود جمع كرد كه به نظر مىرسد بيشتر آنها اعضاى فرقهء خودش يعنى « شيعهء مخمّسه » بودند ، به استثناى بنى نوبخت كه همكارىهاى آنها با شيعهء دوازده امامى براى مذهب شيعه تعيينكننده بود .
پنج سال بعد ، با مرگ موفّق در سال 278 ق / 891 - 892 م ، پسرش با انتخاب نام « معتضد » به خلافت رسيد . ( حك : 297 ق / 892 م تا 289 ق / 902 م ) اسماعيل دستگير شد و اندكى پس از آن از دنيا رفت ، بنى فرات و حاميانشان از دولت اخراج
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 125
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٢٥