رخ دادند : اولين قيام توسط محمّد بن جعفر بن حسن انجام شد كه از حسن بن زيد دعوت كردند تا به رى بيايد . اين اقدام همانند قيام بعدى ، يعنى قيام احمد بن عيسى حسينى ، در آن سال شكست خورد . در همان سال ، در قزوين نيز قيام حسن بن اسماعيل حسينى توسط سپاهيان ترك سركوب شد و او به ديلم گريخت . 15 در سال 250 ق / 864 - 865 م يا سال 251 ق / 865 - 866 م ، حسين بن محمّد حسنى در كوفه به حمايت از يك شخص حسنى ديگر قيام كرد . اين قيام ، بخصوص در ميان « جاروديه » و « زيديه » ها كه بيشترشان توليدكنندهء پشم بودند ، پرطرفدار بود . در سال 251 ق / 865 - 866 م نيز همزمان با ورود سپاهيان معتز به بغداد و غارت آن ، قيامهاى علوى در رى و مكّه به وقوع پيوستند . در سال 255 ق / 869868 م ، دو تن از حسنيان با كشتن يك مقام رسمى محلّى ، در كوفه قيام كردند . در همان سال ، يك قيام شيعى در مصر عليا به وقوع پيوست . 16
جنگ داخلى دوم نيز تجزيهء سياسى حكومت عبّاسى را تشديد كرد . صفّاريان از سال 247 ق / 861 م ، يعنى سال ترور متوكّل در شرق ، قدرتى محسوب مىشدند .
در سال 253 ق / 867 م ، يعقوب به خراسان يورش برد ، در سال 255 ق / 869 م ، كرمان را گرفت ، و در سال 259 ق / 873 م نيشابور را تصرف كرد و به پنجاه سال حكومت طاهريان - كه بخشهايى از آن موجب مشكلات مالى ، همچون طغيان حسن بن زيد شده بود - پايان داد . يعقوب در سال 262 ق / 876 م ، توسط نيروهاى خليفه در پنجاه مايلى پايتخت مغلوب شد و در سال 265 ق / 879 م درگذشت و برادرش عمرو به توافقى با خليفه دست يافت كه به موجب آن ، صفّاريان حكومت فارس را حفظ كردند - كه از دست دادن آن ضربهء شديدى براى مركز سياسى بود - و خوزستان را باز پس گرفتند . همچنين به دنبال دومين جنگ داخلى ، در دوران امارت احمد بن طولون ( 254 ق / 868 م تا 270 ق / 884 م ) مصر به تدريج ، از
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 109
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٠٩