نظام عقيدتى ماهرانه آن را داعيان در سراسر جهان اسلام پخش مىكردند . اين جنبش از رهبرى مركزى برخوردار بود كه كانون آن نخست عسكر مكرم و اهواز در خوزستان بود گويا داعى عبدان نخستين نويسنده كتابهاى عقيدتى اسماعيلى كه در ناحيه كوفه همچون دستيار داعى اصلى و بومى آنجا يعنى حمدان قرمط كار مىكرد اهل اهواز بود « 1 » . در آن هنگام كه رهبر جنبش چندى بعد به بصره و سپس از آنجا به سلميه در سوريه ( شام ) رفت . شواهدى مبهم درباره وجود شاخهاى از خاندان وى در دست است كه در طالقان در خاور ايران مىزيستهاند . مأخذهاى موجود گزارشى با جزئيات زياد از فعاليتهاى آغازين دعوت در روستاهاى كوفه ( سواد كوفه ) بدست مىدهند . از آنجا داعيان به يمن ، بحرين و شام گسيل شدند ، و داعى يمن ابن حوشب منصور يمنى به نوبه خود داعيانى گسيل كرد كه آنها دعوت را در سند ، مصر و مغرب بنيان نهادند . درباره نخستين داعيان اسماعيلى در ايران آگاهىهاى بسيار كمتر در دست است « 2 » . داعيان ايران به رغم سرزمينهاى تازى از عراق فرستاده نمىشدند و تابع دعوت ( دعوه ) در عراق نبودند . تاريخ دقيق آغاز فعاليتهاى دعوت در ايران شناخته نيست ، اما دليلهايى در دست است كه پنداشته شود تاريخ آغاز آن از عراق ديرتر نبوده و شايد كمى هم زودتر بوده است . داعيان اسماعيلى به زودى در سرزمين رى و در نيشابور و جاىهاى ديگر در خراسان ، فرارود و در فارس به كار پرداختند .
نظريههايى كه در اين مرحله از سوى داعيان اسماعيلى تبليغ مىگشت در اساس مشتمل بر بينش ادوارى از تاريخ مقدس بشر و كيهانشناسى عرفانى ( گنوستيك ) بود . بنابراين نظريههاى وحى و الهام نبوى در هفت دوره پيامبرانه كه هر دوره به دست يك پيامبر ( ناطق ) گشايش مىيافت تبلور پيدا مىكرده است . و هر پيامبر ناطق با خود پيامى الهى و كتابى مقدس مىآورده شش ناطق نخست مشتمل
هامش
( 1 ) . عبدان بن ربيط درE - Ir.
( 2 ) .S . M . Stern » The Early Ismaili Missionaries in North - West Persia and in Khur san and Transoxania in Bsoas , pp. 56 - 90 .