به عنوان كتابشناس و خطاط و نويسندهء نثر فنّى شهره شد . 175 به سال 1689 وقتى شريف ، شهر العرائش را از اسپانيا گرفت و پادگان شهر به چنگ وى افتاد مىخواست به پادشاه اسپانيا پيشنهاد كند كه پادگان با پانصد مراكشى اسير اسپانيا و پنج هزار كتاب از اسكوريال مبادله شود و وزير غسّانى را براى اين مأموريت برگزيد . به طور قطع نمىتوان گفت كه هدف سفر همين بوده است ، ولى به هر حال جهانگرد ما ضمن سفرنامه از آن بسيار سخن مىكند . از وجود اسيران مراكشى در قادس ( كاديث ) و قرطبه و مادريد بسيار مىگويد ، امّا از راهى شدنشان به سوى وطن يادى نمىكند . 176 مراكشيها دربارهء كتابهاى خطّى انديشهء روشنى نداشتند ؛ مىدانستند كه اسپانيوليها كتابهاى نفيسى از قرطبه و اشبيليه ( سويل ) و جاهاى ديگر به كتابخانهء اسكوريال انتقال دادهاند 177 امّا مسلّم است كه مجموعهء اسكوريال مربوط به دوران متأخّر است و از قسمتى از كتابخانهء مولاى شريف زيدان ( 1603 - 1628 / 1012 - 1038 ه . ) تشكيل يافته كه هنگام سفر شريف از آسفى به اگادير به دست دزدان دريايى افتاد . 178 وقتى مراكشيها مطّلع شدند كه كتابخانهء اسكوريال به سال 1671 دچار حريق شده و استرداد كتابهاى خطّى اصرار نكردند و خواستند به جاى آن پانصد اسير ديگر آزاد شود . چون در گزارش سفر چيزى از نتيجهء كار نيست بعضى از محقّقان به اين فرض گراييدهاند كه هدفهاى سفر مذكور را براى پى گم كردن ياد كردهاند و به احتمال قوى هدف اصلى كوشش براى بستن پيمان صلح ميان دو طرف بوده است . 179 به هر حال مؤلّف لازم دانسته علاقهء خود را به هدف اوّل سفر در عنوان كتاب نمايان كند كه چنين است : رحلة الوزير فى افتكاك الأسير . متأسّفانه هيچ يك از نسخههاى عربى كه تا كنون به دست آمده كامل نيست و با گزارش راه بازگشت در طليطله ( تولدو ) قطع مىشود . 180 سوور از روى يكى از همين نسخهها ترجمهاى مختصر از كتاب آورده است .
سفارت روز نوزدهم اكتبر 1690 / پانزدهم محرم 1102 ه . از سبته آهنگ جبل طارق كرد و در راه از طريق ( تريفا ) ، قادس و شريش ، ايشيكا ، قرطبه ، لينارس ، مانسانارس ، و مورا گذشت و به روز هفتم ربيع الثانى همان سال ( 8 ژانويه 1691 ) به مادريد رسيد و اوّل رمضان ( 29 مه ) در راه بازگشت از مادريد تا طليطله رفت . گزارش راه در نسخهء خطّى در اينجا قطع مىشود .
دقّت ملاحظه و درك جهانگرد نسبت به دوران وى عجيب است . 181 وسعت ديد و تساهل فوق العاده و غير عادى از يك مراكشى آن روزگار به او فرصت مىدهد كه با مردان دين كه در اسپانياى آن روزگار نقشى بسيار مهم داشتند و نيز با باقيماندهء عربان مسيحى شده بىاشكال مذاكره كند . 182 يادآورى مذاكرات وى در محلّه اندوخر قرطبه با فرزندان سراج ، نوادگان بنى سراج معروف كه اواخر قرن پانزدهم از غرناطه به آنجا رفته بودند ، جالب است . 183 براى فهم روش زندگانى در دير زنان راهبه ، كه آنجا را ديده ، نيز همين قدر دقّت به كار مىبرد .
تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 574
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص٥٧٤