ابراهيم بن يعقوب با سفارت افريقا رفته بود ، و ابراهيم بن احمد طرطوشى همراه سفارت قرطبه بوده است . اوتوى اوّل هر دو را به سال 965 / 354 ه . در ماگدبورگ پذيرفت و هر دو سفير گفتار امپراتور را دربارهء نواحى اروپاى مركزى شنيدند و هنگام بازگشت هر دوشان مشاهدات خود را با آنچه از امپراتور شنيده بودند به قلم آوردند و هماهنگى مطالبشان را بدينسان مىتوان تفسير كرد .
اين فرض پر تكلّف از اختلاف نام دو سفير در قطعات باقيماندهء سفرنامه به وجود آمد ، زيرا در مطالب اختلافى نبود . بكرى نام ابراهيم بن يعقوب به دو داده بود ، ولى قزوينى او را طرطوشى و يك بار هم « ابراهيم بن احمد » ناميده بود كه معلوم مىشد مسلمان بوده نه يهودى .
ولى موضوع يهودى بودن در كتاب بكرى مورد ترديد نبود . 62 كوالسكى ، دانشمند لهستانى ، اين قضيّهء بغرنج را حل كرد و فرض ياكوب را به طور نهايى از ميان برد . 63 به ساليانى دراز كه كوالسكى براى فراهم آوردن چاپى تازه از رسالهء ابراهيم بن يعقوب كار مىكرد ، از يك نسخهء خطّى كتاب بكرى كه بتازگى در مراكش به دست آمده بود 64 فايدهء بسيار برد . معلوم شد كه اين نسخه در واقع ارزش چندان ندارد و بىعيب نيست ، و به علاوه ، قسمتى از روايت ابراهيم دربارهء صقلابيان از آن افتاده بود ؛ ولى در عوض همهء اينها نام كامل جهانگرد را به صورت « ابراهيم بن يعقوب اسرائيلى طرطوشى » داشت 65 و اثبات اينكه در واقع دو نام قبلى متعلّق به شخص واحد است آسان شد . مؤيّد اين سخن آنكه در سالهاى اخير تعدادى از آثار مهم تاريخى و جغرافيايى اندلس چاپ شده و از آن جمله كتاب عبد المنعم حميرى از رجال قرن سيزدهم و چهاردهم / هفتم و هشتم ه . است كه در آن به توصيف شهر لورقهء اسپانيا [ لركه ] كه قزوينى به ابراهيم بن احمد طرطوشى نسبت داده برمىخوريم ، با اين اختلاف اساسى كه در روايت حميرى نام احمد نيست . بنا بر اين بايد آن را اشتباه قزوينى يا يكى از نسخه پردازان شمرد . بدينسان اشكالى كه در تعيين شخصيّت مؤلّف وجود داشت از ميان مىرود . مؤيّد اين مطلب آنكه نسخهء خطّى مراكشى بكرى كه روايت ابراهيم را دربارهء صقلابيان ندارد ، در عوض مطالبى در مورد اندلس دارد كه در نسخههاى ديگر نيست و ضمن آن از ابراهيم بن يعقوب به عنوان مرجعى موثّق در مسائل اسپانياى مسيحى ياد شده و اشارهاى گذران دربارهء او با قيصر روم هست 66 كه بىگفت و گو مقصود همان امپراتور اوتو است كه در نسخههاى ديگر در قطعهء مربوط به صقلابيان آمده است . 67 بنا بر اين مىتوان به طور قطع گفت كه يك جهانگرد دانشور اندلسى به قرن دهم / چهارم ه .
مىزيسته به نام ابراهيم بن يعقوب يهودى طرطوشى منسوب به طرطوشهء اندلس . وى ، چنان كه
تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 154
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص١٥٤