سال 1941 / 1942 كار نسبتا تندتر پيشرفت كرد . پيش از جنگ فقط تنظيم هفت فصل و دو فصل مقدمه را به سر برده بودم ، و اين نه فصل شامل مطالب مربوط به قرن ششم تا دوازدهم است كه تقريبا دوازده فرم چاپى است . در اثناى جنگ ، يعنى از آغاز ژوئيهء 1941 تا هنگامى كه در آخر ژوئيهء 1942 لنينگراد را ترك كردم ، چهارده فصل ديگر به اين نه فصل افزوده شد و بدين طريق كتاب به فصل بيست و سوم رسيد كه از مطالب قرن هفدهم و از جمله از سفر ماكاريوس انطاكى به روسيه در دوران آلكسى ميخايلوويچ ، سخن دارد . نيز مواد فصل بيست و چهارم كه موضوع آن متون جغرافيايى قرن هجدهم است فراهم آمد و صفحات آمادهء چاپ به چهل فرم رسيد .
براى پايان دادن كار نويسندگى اين كتاب ، كه ناچار در لنينگراد انجام خواهد گرفت ، مىبايد دربارهء عصر جديد ، يعنى قرن هجدهم و نوزدهم ، بحث شود كه به احتمال قوى سه تا چهار فصل ديگر خواهد شد ؛ نيز بايد ملاحظات و فهرست مراجع كه در آخر كتاب خواهد آمد تكميل شود . اگر اين كار به صورتى كه در نظر است انجام پذيرد ، براى نخستين بار همهء آثار مدوّن اين رشته از فرهنگ اسلامى مورد بحث مفصل قرار گرفته است . اين كتاب فقط براى خاورشناسان فراهم نيامده بلكه مورد استفادهء نويسندگان تاريخ ادبيات و جغرافيا و تاريخ تمدن نيز تواند بود .
مسكو ، 10 / 10 / 1943 ا . ى . كراچكوفسكى
تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 2
مساهمون: ابوالقاسم پاينده
ص٢