سامره از دوران معتصم تا پايان خلافت معتضد بسال 289 رونق خويشرا نگهداشته بود از آن پس ويرانى بدان رو كرد و بناى معتبرى جز قبر على نقى امام دهم و سردابى كه محمد منتظر امام دوازدهم شيعه در آن نهان شد و قبر واثق و متوكل و منتصر و معتز و مهتدى و معتمد خليفگان عباسى در آنجا نماند .
ياقوت در اوايل قرن هفتم هجرى به وصف ويرانههاى سامره گويد : " همه جا خراب است و مايه وحشت بيننده در صورتى كه بروزگاران دراز در جهان زيباتر و بزرگتر از آن شهرى نبوده ، بزرگ است خدائى كه زوال ندارد و تغيير نپذيرد " .
قرطبه
عبد الرحمن اول كه پايههاى خلافت اموى را در مغرب استوار كرد قرطبه را پايتخت خويش كرد ، بدوران هشام پسر وى قرطبه آبادى فراوان يافت و بناهاى زيبا و باغستانهاى وسيع در آن پديد آمد هشام پلى را كه سمح بن مالك خولانى عامل عمر بن عبد العزيز بر وادى الكبير بنيان كرده بود تجديد كرد چنان كه استوارى آن مثل رايج شد كرد . پل هشتصد ذراع درازى داشت بيست ذراع عرض و شصت ذراع ارتفاع .
عبد الرحمن اول قصر قديم قرطبه را مقر حكومت خويش كرد آنگاه بر آبادى آن بيفزود و باغهاى زيبا در اطراف آن ايجاد كرد و از كوهستانهاى نزديك شهر بوسيله لولهها آب بقصر رسانيد و آبگيرها بساخت كه از مجسمههاى بديع طلا و نقره و مس مطلا آب در آن ميريخت و هم او در قرطبه قصرهاى ديگر ساخت چون قصر رصافه كه گردشگاه وى بود و باغستانهاى وسيع در اطراف آن پديد آورد و گياهان كمياب از اطراف جهان بدآنجا برد و نيز از جمله قصرهاى قرطبه قصر دمشق بود كه نام پايتخت شرقى امويان را زنده ميكرد و بناى آن بر ستونهاى مرمر برآمده بود .
معروفترين بناى عبد الرحمن اول جامع قرطبه بود كه بسال 168 ساخت و هشتاد هزار دينار در بناى آن خرج كرد ، فرزند وى بسال 177 بنا را بپايان برد و از پس وى