تيولدار بجهاد ميرفتند و چيزى از غنائم جنگ سهم دولت ميشد اما آنجا كه دولت با سپاه مزدور خويش بجهاد ميشد طبعا همه غنائم جنگ به بيت المال ميرفت مگر آنچه فرمانده جنگ يا خليفه بصوابديد خويش بجنگجويان ميداد . عشور درآمد دولت از عبور كالا بود و آن را چيزى مانند گمرك اين دوران توان دانست و چون ده يك از قيمت كالا ميگرفتند آن را عشور گفتند كه از عشر بمعنى ده يك است و مأمورين عشور را عشار گفتند و چون مردمان از ستم عشاران برنج بودند حديثها در ذم ايشان آوردند و همه جا به زبان پيمبر عشاران را لعنت كردند .
بدوران امويان مالياتها نسبت بدوران خليفگان نخستين افزايش يافت كه امويان سنت اسلاف را بگذاشتند و ماليات بيشتر گرفتند . دولت اموى براى نظارت در وصول مالياتها سازمانى دقيق داشت . بدوران عبد الملك بن مروان بهنگام عزل عاملان وصول و ماموران ماليات درباره ايشان تحقيقى دقيق ميكردند . براى اين كار محلهاى خاص بود كه " خانه استخراج " ميگفتند . گوئى اين عنوان از آنجا بود كه ماموران ستمپيشه را در آنجا بمصادره ميگرفتند و آنچه به تفاريق از رعيت ربوده بودند يك جا ميبردند و اين غارت مضاعف " استخراج مال " بود و ديوانيان از اينراه درآمد هنگفت داشتند ، خزانه نيز فايده ميبرد .
بدوران اول عباسى براى وصول مالياتها سه طريق بود يكى محاسبه كه طبق فهرست معين از هر ديار نقد يا جنس يا هر دو را كه بايد داد و از پيش معين بود ميگرفتند و به بيت المال ميرسانيدند . ديگر مقاسمه كه سهمى از حاصل را ، هرچه بود براى دولت ميگرفتند كه درآمد دولت باقتضاى سال كم و بيش ميشد سوم مقاطعه بود كه دولت با بعضى كسان قرارى براى وصول ماليات ناحيهاى ميداد يعنى مبلغى ميگرفت و ماليات آن ناحيه تيول كسان ميشد .
ماليات همه اراضى دولت بيكى از اين سه طريق وصول ميشد ، بسالهاى خشكى و
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 240
مساهمون: حسن ابراهيم حسن
ص٢٤٠